درباره نمایش «آبگوشت زهرماری»

 

نمایش «آبگوشت زهرماری»

خان بوشهری مدتی است که غذا نمی خورد. اهالی مطبخ نگران از رفتار خان هستند و نمی دانند چه باید  بکنند. در این راستا آنها به نمایشی دست زده و بازی می کنند تا بیابند چه بر خان گذشته است.

نمایش «آبگوشت زهرماری» را «حسین اسدی» با نمایشنامه ای از «آرش آبسالان» و با بازی «عبد بناری»، «الهام چنانی»، «علی نبی پور»، «میلاد سعیدی»، «عقیل جماعتی»، «زینب فخار» و «امیرمحمد شماسی» بر روی صحنه تماشاخانه سنگلج آورده است. وی پیش تر، این نمایش را در نوزدهمین جشنواره نمایش های آیینی و سنتی در سالن چهارسوی تئاتر شهر به روی صحنه برده بود.

اسدی در اجرای خود از نمایشنامه «آبگوشت زهرماری» به کلیت قصه ی آبسالان وفادار بوده، اما در جزئیات تغییرات مهمی داده است. مهم ترین این تغییرات که در راستای فرم نمایش است، تغییر لوکشین و بردن آن به جنوب کشور و شهر بوشهر می باشد. نمایشنامه اصلی در زمان قاجار و با محوریت مظفرالدین شاه می گذرد، اما اسدی از شخصیت خان بوشهری به جای مظفر الدین شاه بهره برده. مهم ترین ویژگی نمایش اسدی، استفاده از موسیقی زنده ی جنوبی و بازیگرانی است که با لهجه این خطه حرف می زنند.

«آبگوشت زهرماری» نمایشنامه ای است که در آن از تکنیک بازی در بازی استفاده شده است. حسین اسدی نیز از این تکنیک به درستی بهره برده و آشپزهای مطبخ اش را در شرایطی قرار می دهد که برای رسیدن به دلیل بی اشتهایی خان، دست به نمایش می زنند. نمایشی که در نهایت با واقعیت یکی می شود و این واقعیت است که بر دنیای نمایشیِ آشپزها چیره شده و به غذایی ختم می شود که تنها یک آبگوشت زهرماری است.

حسین اسدی، نمایش «آبگوشت زهرماری» را با بازی بازیگران شهر خود یعنی خارک به روی صحنه آورده است. بازیگرانی که به خوبی از پس ایفای نقش هایشان بر آمده و طنین لهجه ی زیبایشان که همراه با موسیقی آن خطه است، مخاطب را با خود همراه می کند. از دیگر ویژگی های این نمایش می توان به صحنه ی ساده اما کاربردی آن اشاره کرد. در نمایش «آبگوشت زهرماری» از چند میز سَبُک به همراه دیگ، قابلمه و ملاقه استفاده شده است. اما همین دکور و آکسسوارهای ساده به شکلی کاربردی صحنه های مختلف را خلق کرده و تداعی گر مطبخی است که تصمیم های مهم آن را آشپزها می گیرند. اسدی از دو میز کوتاه به عنوان نمادی برای اجاق استفاده کرده و میزهای بلند را در بخش های مختلف و به منظورهای متفاوت به کار برده. در این نمایش از تمام آکسسوار های صحنه به شکلی چند منظوره بهره برده شده است. به عنوان مثال می توان به ملاقه ی دسته بلندی اشاره کرد که نقش بافور را هم بازی می کند یا کاسه هایی که نقش کلاه را بر عهده دارند.

از دیگر تمهیدات اسدی در اجرای نمایش «آبگوشت زهرماری» استفاده از تم مشکی در لباس مطبخیان است. آشپزهای این مطبخ آدم های سیه روزی هستند که از شانس شان به زمانه ی بی اشتهایی خان خورده اند. آشپزهایی که گاه قربانی خشم خان شده اند و گاه قربانی بی اشتهایی او. در این راستا اسدی لباس مطبخیان را تماما مشکی در نظر گرفته اما به هر کدام از آنها پارچه ای لنگی داده است که هم کارهای نظافت آشپزخانه را با آن انجام می دهند و هم چندین صحنه را تنها با همین پارچه ها می سازند. از جمله ی این استفاده ها می توان به صحنه حمام اشاره کرد که بار تصویرسازی آن تماما با همین پارچه های لنگی انجام شده است، به شکلی که کاملا حمام را در ذهن مخاطب تداعی می کند. پارچه های لنگی در صحنه ی حرم سرای خان نیز نقش مهمی را برعهده دارد. آنها روسری و حجاب مردانی می شوند که در حال بازی کردن نقش زنان خان هستند.

نمایش «آبگوشت زهرماری» از ریتم خوبی بهره برده است. این نمایش در طول ۶۵ دقیقه اجرای خود از ریتم نیافتاده و با بهره گیری از بازی های خوب و یکدست، موسیقی زنده ی جنوبی، طراحی صحنه، نور و میزانسن های دقیق و جذاب می تواند مخاطب را با خود همراه کند.

تماشاخانه سنگلج با فراهم کردن شرایطی برای اجرای نمایشی از جزیره خارک در تهران، نقش مهمی در فرهنگ سازی تئاتر را انجام داده است. این تماشاخانه با حمایت از نمایش های ایرانی و آیینی و سنتی و همچنین با رعایت نظم دقیق در شروع نمایش ها توانسته است فضایی دلچسب برای دیدن نمایش فراهم کند. نمایش «آبگوشت زهرماری» به خوبی نشان می دهد که تئاتر شهرستان ها اگر فرصتی برای اجرا داشته باشند رقیب سرسختی برای نمایش های متعددی هستند که در تهران به روی صحنه می روند. امید است که دیگر تماشاخانه ها در راستای اجرای گروه های شهرستانی اقدام کرده و این امکان را فراهم آورند تا مخاطبان بتوانند تفاوت میان نمایشی که با یک ماه تمرین به روی صحنه می آید را با نمایشی درک کنند که پشتش عزم راسخ گروه نهفته است، گروهی که می خواهد بهترین های خود را ارائه دهد.

سمانه استاد
کارشناسی ارشد کارگردانی نمایش از دانشگاه هنر تهران