درباره نمایش «فاش»

 نمایش «فاش» 

«مهران مرادی» که چندی پیش نمایش «این یک کنفرانس از شکست ماست» را بر روی صحنه سالن استاد انتظامیِ خانه هنرمندان داشت، در نمایش جدید خود از بازی سید سعید راستی، حسین میرزایی کلی، امیرحسین قاسمی، محمد شیخی و مهدی شهریاری استفاده کرده و نمایش «فاش» را در سالن یکِ عمارت نوفل لوشاتو به روی صحنه آورده است.

مرادی از جمله هنرمندانی است که دغدغه اجتماع و خانواده دارد. او که پیش از این با نمایش «این یک کنفرانس از شکست ماست» به موضوعِ مهمِ خودکشی در جامعه پرداخته بود، این بار نیز سراغ موضوعی رفته که کمتر به آن پرداخته شده است. وی در نمایش «فاش» سراغ دردی می­ رود که علاوه بر درد بودنش، چنان تابویی در جامعه به دورش کشیده شده که آن را به رنجی طولانی تبدیل کرده است.

«فاش» همچون نمایش پیشین این هنرمند، از یک بازی تشکیل شده؛ بازی ­ای که چهار نفر بازی ­کننده دارد و یک نفر گرداننده. در این نمایش یک دکتر، چهار نفر از بیمارانش را در شرایطی قرار می ­دهد که بتوانند به دیگران از بیماری ­ای بگویند که به آن مبتلا شده ­اند، دردی که پذیرشش برای جامعه­ ای که آن را بسیار کم می ­شناسد و حتی آمار رسمی از مبتلایان به آن وجود ندارد، بسیار سخت­ تر و حادتر است؛ دردی به نام ایدز.

در چند ماه گذشته نمایشی با عنوان «میمون» به کارگردانی «وحید رهجوی» و «حسین ملکی» در تالار مولوی به روی صحنه رفت که به موضوع ایدز پرداخته بود. در این نمایش کارگردانان به بررسی زندگی یکی از هنرمندان بزرگ تئاتر «رضا عبدو» پرداخته و سه روایت همزمان و البته مستند را به روی صحنه آورده بودند. «میمون» نمایشی بود که تمام اجزای آن به درستی پرداخت شده و به بیماری ایذر نیز از منظری مهم و از طریق داستان های زندگی انسان های واقعی پرداخته بود.

حال مرادی نیز دست روی این بیماری مهم گذاشته و سعی کرده از منظری جدید که بسیار نیز جدی است به این بیماری بپردازد و چالش افراد درگیر با بیماری را به نمایش بگذارد. مرادی چهار شخصیت نمایشش را در موقعیتی قرار می ­دهد که بتوانند به دیگران در مورد بیماری­ شان بگویند. نویسنده از چگونگی ابتلا به بیماری سریع می­ گذرد و در عوض تمرکز خود را بر چگونگی بیانِ این بیماری قرار می ­دهد. این جوانان در جامعه تنها و رها شده­ اند و کسی نیست پای سخن و دردل آنها بنشیند.

آنچه در نمایش «فاش» به درستی بیان می ­شود چگونگی مبتلا شدن نیست، بلکه تنهایی، ترس و انزوایی است که بیمارِ مبتلا به ایدز را احاطه کرده و باعث می ­شود او زودتر از پا دربیاید. بیماری که به ایذر مبتلاست با توجه به واکنش ­هایی که از جامعه می ­بیند، ناچار می­ شود از جامعه­ ای که از او فاصله گرفته است دور شود؛ در صورتی که این ویروس با دست دادن، در آغوش گرفتن و محبت کردن به دیگران سرایت نخواهد نکرد.

مرادی در بیان این موضوعِ مهم، یک بازی طراحی کرده؛ بازی ­ای که از مدرسه شروع می­ شود و معانی همیشگی را تغییر می­ دهد؛ مانند معنای خانواده، پدر و زندگی. در این روندِ برعکس، پسرها به یکدیگر اعتماد به نفس داده و به هم جرات می ­دهند تا از کارهای کوچکی که توان انجامش را نداشته ­اند، شروع کرده و به جایی برسند که بتوانند با دیگر اعضای خانواده ­شان در مورد این بیماری حرف بزنند.

اتفاق خوبی که در نمایش «فاش» و پیش از این در نمایش های «این یک کنفرانس از شکست ماست» و «لاموزیکا» افتاده است، تبدیل شدن عوامل مشترک این نمایش ها به گروهی یکپارچه است. در این سه نمایش همکاری «مهران مرادی»، «علی تاجیک» و «آرمان رحمانی زاده» در کنار هم در سمت های کارگردانی، طراحی صحنه و طراحی نور، خود اتفاقی خوشایند است و باعث می شود که عوامل اجرا در کنار هم تجربه های مشترک کسب کرده و با ایده ها و ذهنیت یکدیگر بیش از پیش آشنا شوند. در تمامی دنیا نیز تئاتر به صورت یک گروه است که می تواند تاثیرگذار واقع شود.

در طراحی صحنه نمایش «فاش» که «علی تاجیک» آن را به عهده داشته، اسکلت و چارچوب یک مکان دیده می شود، مکانی که در لحظاتی تداعی کننده ی مدرسه بوده و گاه یک سالن کنفرانس را یادآور می شود. این مکان و اسکلت اما به مرور و با پیشرفت همزمان داستان و بیماری در دل شخصیت ها، دچار آسیب هایی شده و شروع به خراب شدن می کند. خراب شدنی که همسو است با اتفاقی که در شخصیت های نمایش در حال افتادن است.

مرادی در متن به خوبی و گام به گام جلو رفته است، اما در عمل آنچه به روی صحنه آورده، کیفیت نمایش پیشینش را ندارد. یکی از مهم ­ترین این دلایل را می ­توان در نحوه انتخاب بازیگر دانست. بازیگران نمایش «فاش»، هر چهار نفر اولین تجربه­ های اجرای عموم خود را پشت سر می­ گذارند، به اندازه اولین اجرای عموم نیز موفق ظاهر می ­شوند، اما در چنین اجرایی بی ­شک نیاز به بازیگری است که قبلا صحنه را تجربه کرده و بتواند نظمی بیشتر از آنچه بر روی صحنه ­ی فعلی است به آن ببخشد. مرادی در نمایش پیشین خود که باز هم یک بازی را به روی صحنه آورده بود، بسیار منظم، هدفمند و دقیق میزانسن داده و به همان میزان حرکات بازیگران از روی قاعده بود. اما در این نمایش از نظم پیشین خبری نیست. حرکات بازیگران شلخته، تو در تو و آشفته است. این بی ­نظمی در حرکت، منجر شده نظم کلامی و بیانی بازیگران نیز تحت تاثیر قرار گیرد.

تیم نمایش «فاش» اما از شانس مهمی در این اجرا برخوردار بود که بسیاری از گروه ها آرزویش را دارند. نمایش «فاش» از نعمت تهیه کننده بهره برده و این سمت را «فاطمه سادات مختاری» به عهده گرفته است. حضور این بانوی تهیه کننده در کنار گروهی جوان و البته مستعد، نوید دهنده ی اتفاقاتی خوب در تئاتر کشور است. بی شک در زمانه ای که بسیار از گروه های تئاتری با خون دل خوردن می توانند نمایش خود را به اجرا برسانند و زیر بار قرض می روند تا به آنچه برایشان ارزش است، رنگ واقعیت بدهند، حضور تهیه کننده در کنار گروه ها می تواند به آنها کمک کند تا حداقل خیال شان کمی از بخش مالی اجرا راحت بوده و تنها بر مهارت بازیگری، کارگردانی و طراحی خود مشغول باشند.

سمانه استاد
کارشناسی ارشد کارگردانی نمایش از دانشگاه هنر تهران