درباره نمایش «درس های عمو شلبی برای زندگی»

نمایش «درس های عمو شلبی برای زندگی» اولین تجربه ی اجرای عموم «سپهر صانعی» در مقام کارگردان است. وی در این نمایش، پنج اپیزود از مجموعه «تمام نخ» نوشته ی «شل سیلور استاین» و ترجمه «بهرنگ رجبی» را انتخاب کرده و آنها را با بازی «حجت سلیمی»، «نیلوفر احدی»، «امین سیمیار»، «عرفان امین»، «یاسمن دهقانی»، «علی قانعی»، «محمد نوحی» و «سروین امامی» بر روی صحنه ی تالار مولوی آورده است.

«شل سیلور استاین» نویسنده، شاعر و کاریکاتوریست آمریکایی است. نوشته های این نویسنده که معمولا با تصویرسازی همراه است، در دسته کودک و نوجوان در نظر گرفته می شود، اما بسیاری از بزرگسالان نیز این نوشته ها را دوست داشته و با آنها ارتباط برقرار می کنند. این ویژگیِ نویسنده در اجرای «سپهر صانعی» دیده شده و او نمایشی برای رده ی سنی بزرگسال ارائه داده است که شخصیت هایش رفتارهایی کودکانه دارند.

در اپیزود اول این نمایش، مردی برای پس دادن لباسی که آب رفته به فروشگاه می رود و وقتی موفق به این کار نمی شود، به حساب خود جادویی را شکل می دهد. در اپیزود دوم مرد کنجکاوی حضور دارد که نمی تواند کجکاوی بیش از حدش را کنترل کند. اپیزود سوم داستان زن و مردی است که در بازی کودکانه ای حس حسادت شان را بیان می دارند. در اپیزود چهارم مردی از دوستش می خواهد که در سر کار کلاه ایمنی بر سر بگذارد و اپیزود پنجم داستان زن و مردی است که در یک ماشین سوار اند  و بر سر معنای واژه ای بحث می کنند.

داستان های نمایش همه رگه هایی از بزرگسالی و اتفاقات همیشگی زندگی را در خود دارد، اما بر روی این اتفاقات و ویژگی ها بیشتر تمرکز شده و پررنگ تر گشته اند. در بازی بازیگران نیز این موضوع دیده می شود. به عنوان مثال می توان به بازی کودکانه ی زن و مردی اشاره کرده که از آکسسوارهایی مانند ظرف آب و میوه برای نشان دادن میزان حساسیت زن بر روی مادر همسرش استفاده شده است. اگر دیالوگ های این زوج شنیده نشود و یا آنها را زوجی بزرگسال در نظر نگیریم، رفتار های آن دو به مثابه کودکانی است که تازه خاله بازی کردن را یاد گرفته اند. اما در جریان این بازی بچگانه حرف های بزرگسالانه ای در مورد یکی از آسیب زننده ترین حس های انسانی، یعنی حسادت زده می شود.

«سپهر صانعی» در طراحی صحنه ی نمایش «درس های عمو شلبی برای زندگی» بسیار خلاقانه عمل کرده است. او از آکسسوارها و تختِ نیمکت مانندی که روی صحنه حضور دارد به عنوان متصل کننده ی صحنه ها بهره برده. وی آکسسوار های غیرواقعی را در مقام آنچه که نیست مورد استفاده قرار داده است. به عنوان مثال در اپیزود اول مردی لباسی را که به اندازه ی یک کف دست شده به فروشنده پس می دهد و می گوید که لباس آب رفته است اما در کنار این فانتزی، دعوایی واقعی را شکل می دهد، دعوایی که به عملی غیرواقعی همچون جادو بدل می شود. در اپیزود دوم مردی در یک کاسه ی شیشه ای ماهی می گیرد. در اپیزود سوم زوج قصه کاسه ی شیشه ای پر از آب را به عنوان دریایی متلاطم استفاده می کنند. در اپیزود پایانی، تنها یک فرمان از ماشین نشان داده می شود و دیگر اجزای شکل گیری ماشین و حتی نوع آن به مخاطب و تخیل او سپرده شده است. صانعی در طراحی صحنه ی نمایش هر آنچه را که می توانسته حذف کرده و این حذفیات را به ذهن مخاطب و تخیل او سپرده است تا آنچه دوست دارد ببیند و در ذهنش بسازد.

نمایش «درس های عمو شلبی برای زندگی» اما از وجه مضمونی و موضوعی کمی آسیب می بیند، زیرا نمی توان هیچ ارتباط موضوعی یا مضمونی را در این پنج اپیزود یافت. در نمایش ها یا فیلم های اپیزودیک از کارگردان انتظار می رود که دلیلی برای انتخاب اپیزودهای نمایش داده شده داشته باشد. اینکه چرا از یک مجموعه ی شانزده اپیزودی، این پنج اپیزود انتخاب شده مشخص نیست. اما سپهر صانعی و «هدی زاهدی»، دراماتورژ کار، برای مرتبط کردن این اپیزودها از یک روای بهره گرفته اند که در واقع خود «شل سیلور استاین» است. او صحنه ها را به هم متصل می کند، اتصالی که به نوعی فیزیکی صورت می گیرد و باز هم نمی تواند بار موضوعی یا مضمونی داشته باشد.

نمایش «درس های عمو شلبی برای زندگی» در سالن کوچک تالار مولوی به روی صحنه رفته و با استقبال خوب مخاطبان این سالن رو به رو شده است. به طوری که در شب پایانی اجرا، ظرفیت سالن کاملا تکمیل و مخاطبان خارج ظرفیت نیز بیش از تعدادی بودند که به راحتی در سالن جای بگیرند. این نشان دهنده ی محبوب بودن متن های «شل سیلور استاین» و البته فضای ترکیبیِ فانتزی، رئالی است که سپهر صانعی به روی صحنه آورده. در این نمایش که به سمت کمدی بودن قدم برداشته، کمدی به شیوه ای درست و کنترل شده به روی صحنه آمده و از غلیظ شدن آن جلوگیری شده است.

نمایش «درس های عمو شلبی برای زندگی» به عنوان اولین تجربه ی کارگردانی جوان و مستعد قابل قبول بوده و پتانسیل این را دارد که در شب های بیشتری بر روی صحنه اجرا شود. این نمایش رگه هایی از واقعیت های زندگی را در قالب فانتزی و به همراه کمدی متعادلی به روی صحنه آورده و می تواند توجه تماشاگرانی غیر از مخاطبان دانشجوی تالار مولوی را نیز به خود جلب کند.

سمانه استاد
کارشناسی ارشد کارگردانی نمایش از دانشگاه هنر تهران