درباره نمایش «اتاق ورونیکا»

درباره نمایش اتاق ورونیکا
«آیرا لوین» در سال ۱۹۲۹ در منهتنِ نیویورک به دنیا آمد. در دانشگاه نیویورک فلسفه ادبیات و انگلیسی خواند. از سال ۱۹۵۱ برای رادیو و تلویزیون نوشت و بعدها حوزه کارش را به عرصه رمان، فیلمنامه و نمایش‌نامه گسترش داد. «بچه رزماری» معروف‌ترین رمان اوست که «رومن پولانسکی» بر اساس آن فیلم‌نامه‌ای نوشته، کارگردانی کرد و کاندید جایزه اسکار نیز شد. معروف‌ترین نمایش‌نامه او «دام مرگ» است که کاندید جایزه معتبر تونی بود و در حال حاضر رکورددار طولانی‌ترین مدت بر روی صحنه بودن درام کمدی-تریلر در برادوی است. اتاق ورونیکا نیز تریلری خوش‌ساخت و شسته‌رفته است که پیچش‌های دقیق و ساختمانِ مهندسی‌شده آن، یادآور سنت رمان‌های معمایی نویسندگانی همچون ادگار آلن‌پو، آگاتا کریستی و ریموند چندلر است.

ترس و تعلیق از اصلی‌ترین عناصر داستان‌ها و نمایش‌نامه‌ای آیرا لوین است؛ دو عنصری که «مُنا رمضانی» در به صحنه آوردن نمایشنامه اتاق ورونیکا با بازی رامونا شاه، حمید رحیمی، مرضیه موسوی، افشین حسن لو و سارا مصطفوی نسب بر روی صحنه تالار حافظ، به خوبی از آنها بهره برده است.

سوزان دختری جوان است که به‌تازگی به پسری آشنا شده. آنها در دومین جلسه‌ی آشنایی‌شان در رستوران، زن و مرد پیری را می‌بینند که از آنها درخواستی دارند. زوج پیر از سوزان می‌خواهد که نقش ورونیکا را برای خواهر جوانش، سی سی، بازی کند. سال‌ها پیش ورونیکای جوان می‌میرد، کنراد برادرش به ارتش رفته و او نیز می‌میرد اما سی سی خواهرِ دیگرِ آنها نمی‌تواند مرگ ورونیکا را بپذیرد. سی سی بیمار و در شرف مرگ است و سوزان می‌پذیرد با بازی کردن نقش ورونیکا، پیش از مرگ، سی سی را به آرامش برساند. مرد جوانِ نیز موافقت می‌کند. سوزان وارد اتاق ورونیکا می‌شود، لباس‌های او را می‌پوشد و به انتظار زوج پیر می‌نشیند. اما به‌جای آنها زوج دیگری واردشده و سوزان را مجبور می‌کنند نقش ورونیکا را بپذیرد. ورونیکایی که خودش زنده است و مشخص می‌شود در پانزده سالگی خواهر کوچک‌ترش را کشته و عذاب ناشی از این جنایت باعث می‌شود به‌اتفاق برادرش، کنراد، با طعمه قرار دادن دختران جوان، آن‌ها را با فریبکاری و حقه‌بازی به خانه خود کشانده و پس از کشتن، جسم بی‌جانشان را برای فرونشاندن لذایذ حیوانی استفاده کنند.

اتاق ورونیکا، نمایش‌نامه پیچیده و عمیق است و می‌توان تک‌تک عناصر آن را از مناظر مختلف مخصوصاً رویکرد روانشناسانه موردبررسی قرار داد. این ویژگی، دستِ کارگردان را باز می‌گذارد تا از هر منظری خواست به متن بنگرد. همین موضوع کار را برای کارگردان سخت نیز می‌کند و او را با چالشی پیچیده مواجه می‌گرداند؛ چراکه اگر نتواند عنصر موردنظرش در نمایش را نشان دهد، نمی‌تواند به اجرایی درست و یکدست از نمایش برسد. نمایش‌نامه بر غافلگیر کردن مخاطب و ایجاد فضایی بسته برای بروز وجوه روانی شخصیت‌ها بناشده و سراسر دلهره و اضطراب است.

منا رمضانی به خوبی موفق شده وهم، هراس و تعلیق نهفته در نمایشنامه را به روی صحنه تالار حافظ بیاورد؛ تعلیقی که لحظه‌به‌لحظه بیشتر شده و فضای نمایش را برای مخاطب ترسناک‌تر می‌کند. یکی از دلایلی که باعث شده وهم و تعلیق نمایش به‌درستی به مخاطب منتقل شود، بی‌شک طراحی صحنه متفاوت کار است. رمضانی که طراحی صحنه این کار را نیز خودش بر عهده داشته، برای اجرا بردن اتاق ورونیکا صحنه‌ای متفاوت ساخته است. اولین ویژگی این طراحی صحنه را می‌توان خودِ عمل طراحی صحنه دانست. این روزها و با توجه به اینکه روزانه بیش از یک نمایش، در بسیاری سالن‌های نمایشی اجرا می‌شود، امکان طراحی و ساختن صحنه‌های منحصر به اجرا یا ثابت از اغلب کارها گرفته‌شده است. به عبارتی می‌توان گفت عملاً طراحی صحنه از بسیاری اجراها حذف یا تا حد ممکن مینیمال گشته و در بعضی مواقع کاملاً دم‌دستی شده است. اما منا رمضانی در اولین قدم برای نمایش اتاق ورونیکا صحنه‌ای مجزا و تا حدودی عظیم ساخته. او از ویژگی چرخش نیز برای صحنه استفاده کرده و با توجه به امکانات محدود سالن حافظ، این چرخش صد و هشتاد درجه‌ای صحنه را بر روی سازه‌اش پیاده کرده است. او با ساختن درِ میله‌ای نیم‌دایره مانند و قفلی که بر روی آن گذاشته به‌درستی و در همان شروع نمایش خبر از اتفاقی ناخوشایند در این اتاق می‌دهد؛ اتاقی که برای ورود و خروج از آن باید از درِ زندان مانندی گذشت. طراحی اتاق ورونیکا با یک تخت و کمد و دری که به حمام باز می‌شود نیز  متناسب با فضا و به اندازه است.

رمضانی در طراحی لباس نیز مناسب عمل کرده است. زمان فعلی نمایش چهل سال زودتر از زمانی است که سوزان قرار است نقش آن را بازی کند. لباس‌های زمان فعلی ساده‌تر، با رنگ‌هایی خنثی است اما لباس‌های گذشته با رنگ‌های متفاوت‌تر و طراحی پرطمطراق تری است.

بازی خوب بازیگران نیز از دیگر ویژگی‌های مهم این اجرا است؛ بازیگرانی که لحظه‌به‌لحظه مخاطب را با خود همراه کرده و تعلیق و ترس را از طریق بازی‌هایشان به او منتقل می‌کنند. شخصیت‌های این نمایش دارای مشکلات روان‌شناختی و انحرافات جنسی، روحی و رفتاری هستند که برای رسیدن به آرزوهای خود به خاطر سرکوب عقده‌های کودکی، وارد بازی شومی شده‌اند که منجر به‌اتفاق خطرناکی می‌شود. آنها شخصیت‌های پیچیده‌ای دارند و مدام در حال بازی کردن نقش دیگران‌اند. این ویژگی‌ها، بازیِ این شخصیت‌ها را دشوار می‌کند، اما بازیگران نمایش اتاق ورونیکا به خوبی از اجرای این مهم برمی‌آیند.

نمایش اتاق ورونیکا برخلاف طراحی خلاقانه صحنه و بازی‌های خوب، از دیگر امکانات اجرا مخصوصاً صدا بهره چندانی نبرده است. در فیلم‌ها و نمایش‌هایی که تعلیق در آنها حرف اول را می‌زند، موسیقی در انتقال دادن این تعلیق به مخاطب نقشی اساسی دارد و تنها ابزاری است که در مواقعی صحنه را مدیریت کرده و حس را منتقل می‌کند. اما در نمایش اتاق ورونیکا از این عنصر مهمِ اجرا، بهره مناسبی برده نشده و جای خالی آن در این داستان پر تعلیق به‌شدت احساس می‌شد.

منا رمضانی که پیش‌ازاین بیشتر در کسوت طراح صحنه ظاهرشده، در اولین تجربه خود در مقام کارگردان موفق عمل کرده و موفق شده است اجرایی متفاوت از نمایشنامه اتاق ورونیکا را بر روی صحنه ببرد، اجرایی که درنهایت می‌تواند مخاطب را راضی از سالن بیرون بفرستد.
سمانه استاد
کارشناسی ارشد کارگردانی نمایش از دانشگاه هنر تهران