ادبیاتفرهنگ و هنرمعرفی کتابهمه چیز از همه جا

معرفی کتاب تاریخ موسسات تمدنی جدید در ایران (جلد اول)

«تاریخ موسسات تمدنی جدید در ایران» عنوان کتابی است که نگارش آن توسط مرحوم دکتر حسین محبوبی اردکانی صورت پذیرفت. شایان ذکر است که این کتاب رساله دوره دکتری ایشان بوده و آقای اردکانی با تدوین و ارائه آن در اسفند ۱۳۵۱ موفق به اخذ درجه دکتری شدند.

با آراد مگ همراه باشید تا با محتوای جلد اول این کتاب آشنا شویم.

در مورد نویسنده کتاب

محبوبی در اردکان یزد دیده به جهان گشود و دوران کودکی خود را در خاندانی که همه از عالمان و بزرگان دین بودند سپری نمود. در دوران جوانی به تحصیل در دانش سرای مقدماتی و دانشکده ادبیات پرداخت و سرانجام موفق به اخذ درجه دکتری در رشته تاریخ از دانشگاه تهران شد. به دلیل علاقه وافر و آشنایی بالای وی با تاریخ عهد قاجار وظایف مختلفی در این خصوص به وی محول ‌گردید. منجمله: تهیه مقالاتی در خصوص دوره قاجار برای دانشنامه ایران و اسلام، تصحیح و تشحیه کتاب «الماثر و والآثار» اعتماد السلطنه، همکاری در انتشار اسناد و مدارک مربوط به خاندان امین الدوله و همچنین ملاحظاتش بر کتابهای خاطرات ممتحن الدوله و «دافع الغرور» ادیب الملک وسفرنامه حاجی پیرزاده وبسیاری خدمات دیگرازدسته این موارد است.

کتاب حاضر در خصوص فرهنگ و مظاهر اروپایی راه یافته به سرزمین ایران بعد از دوره آق قویونلوها حکایت می‌کند. تمدنی که با شروع عصر رنسانس به یکباره و در نهایت کل جهان را تحت تاثیر خود قرار دارد.

مجموعه فوق که حاصل تلاش بی وقفه نگارنده طی ده سال می‌باشد با تفحص و پژوهش برروی منابع متعددی چون روزنامه های معتبر کشور، نظیر: اطلاعات، کیهان، یغما، محیط، وقایع اتفاقیه ونشریات دانشگاهی و وزارت خانه ها صورت پذیرفته است. وی همچنین در جهت غنای کار خویش از سفرنامه های اروپائیان و در مجموع از تمامی آثار و کتبی که او را درراستای هدفش یاری می‌نمود بهره‌مند گردید.

اردکانی در بررسی این آثار به دو نکته توجه داشت: «یکی بلند پروازیها و حب و بغضها و چاپلوسی های نویسندگان داخلی، دیگر، اغراض گوناگون نویسندگان خارجی» (اردکانی، ۱۳۷۰: ش)

درواقع نگاه تیزبین و بی‌طرفانه وی موجب گردید تا اثرش بدون جبهه گیری و عاری از هرگونه نگاه مغرضانه ای تدوین گردد.

سه واقعه مهم در تاریخ ایران از دید نویسنده

نویسنده از میان وقایع و اتفاقاتی که کشور ایران در دوره های مختلف به خود دیده سه واقعه را از همه مهمتر دانسته و معتقد است که تاثیرشان عمیق تر از سایر حوادث بوده است.

اولین مورد ظهور اسلام بود که ساختار فکری، دینی و مذهبی ایرانیان را دگرگون ساخت. وی دومین حادثه اثر گذار را حمله مغولان به ایران می‌داند و معتقد است که هیچ پشتوانه فکری ای به دنبال آن نبوده و میزان خسارات و ویرانیهایی که به بار آورد به اندازه ای بود که نویسنده از آن تحت عنوان «بلایی آسمانی» یاد می‌کند.

سومین اتفاق، ارتباط یافتن ایران با سیاست مغرب زمین است که صرفا منفعت جویانه بوده نه خیر خواهانه. نویسنده معتقد است که این عامل سوم یعنی سیاست مغرب زمینیان به منظور تضعیف این سرزمین، دارای پشوانه محکمی چون علم و دانش پیشرفته اروپایی بود و در سوی دیگر جبهه ،حضور فقر و جهل زمینه را برای رسیدن به اهدافشان مهیا نمود.

ترویج فرهنگ از دید کتاب تاریخ موسسات تمدنی جدید در ایران

این کتاب چگونگی نفوذ مظاهر تمدن جدید را از طریق سفرهای سیاحان و جهانگردان به ایران و بالعکس مسافرتهای ایرانیان در هیئت بازرگانان به کشورهای اروپایی می‌داند و معتقد است که آنان با دیدن آثار  پیشرفت در آن کشورها به ترویج و اشاعه فرهنگ و سنت غربی در ایران پرداختند که این عامل نه تنها موجب پیشرفت نشد بلکه بسیاری از سجایای اخلاقی را نیز تحت تاثیر قرار داد.

به اعتقاد اردکانی ایستادگی در برابر مظاهر غرب راه چاره نیست بلکه راه درست آن است که تکنولوژی و علوم و فنون غربی را دریافت و آن را بر پایه سنتهای اصیل و غنی ایرانی استوار نمود و از آن بهره برد.

ازدیگر مواردی که نویسنده بدان اشاره دارد تفاوت بارز میان خصوصیات اخلاقی و فرهنگی شرقیان با غربیان است. در واقع نگاه سطحی اروپائیان به آداب و سنن شرقی و ناتوانیشان در درک ناشناخته های این سرزمین همچنین عقب ماندگی شرقیان نسبت به تمدن غرب موجب گردید تا به شرقیان به دیده تحقیر بنگرند و همه چیز را صرفا در جهت منافع خویش بخواهند.

در نتیجه مولف خود را موظف می‌داند که هنگام بهره بردن از تالیفات غربیان نگاهها و نظرات مغرضانه و منفعت جویانه را بشناسد ودر نهایت بتواند به نتیجه ای عاری از غرض ورزی دست یابد.

مولف با ذکر ماخذ اطلاعاتی که حتی در حداقل ممکن نیز از آنها بهره برده حق امانتداری را کاملا رعایت نموده است.

مندرجات جلد اول کتاب تاریخ موسسات تمدنی جدید در ایران

اما کتاب فوق مجموعه ای سه جلدی است که در ذیل به طور خلاصه به مندرجات جلد اول پرداخته می‌شود.

نویسنده در ابتدای اثرش به دوره پیش از عصر صفویان پرداخته و چگونگی تشکیل حکومت عثمانی و اثرات آن را در ایران بررسی می‌کند.همچنین ذکر می‌شود که تمدن جدید که پیشتر بدان پرداخته شد چگونه و از چه طریق وارد ایران می‌شود. روابط حسن بیک با جمهوری ونیز نیز از اشاراتی است که در لابه لای مطالب به چشم می‌خورد.

اما با بررسی عصر صفویان مطالب ادامه می‌یابد. سفرا و سیاحان خارجی چون جان نیوبری، پیترو دلاواله، دون گارسیا، سانسون کشیش و بسیاری دیگر از سیاحان از دسته افرادی هستند که در این کتاب بدانها پرداخته شده است.

نویسنده در ادامه مطالب دوره افشار را تشریح می‌نماید. در بخش بعد اقدامات عباس میرزا را ذکر می‌نماید و ارتباط ناپلئون و فتحعلی شاه با یکدیگر، نتایج ماموریت هیتهای نظامی فرانسه و انگلیس برای ایران، اعزام محصل به اروپا و بررسی اوضاع و احوال و تاثیرپذیری محصلین از جوامع اروپایی ازدیگر موارد پرداخته شده در این کتاب است. نویسنده پس از بررسی دوره قاجار به اتفاقات مهمی چون آشنایی با نقاشی اروپایی و شناختن دوربین نجومی و تاسیس مدارس اروپایی در ایران اشاره می‌کند و بخش جداگانه ای را به دوره ناصرالدین شاه و اتفاقات زمان وی اختصاص می‌دهد.

از وقایع مهم این دوره چون تاسیس روزنامه وقایع اتفاقیه و دارالفنون ذکری به میان می‌آورد و با دیدی بسیار حساس به ذکر جزئیاتی چون توصیف مدرسه، محل و ساختمان آن، وسایل و روش کار، کارهای فوق برنامه و تاثیر علوم قدیمه در مدرسه می‌پردازد.

صفحات انتهایی کتاب با شرحی از مدارس جدید دوره مظفرالدین شاه ورق می‌خورد وبا فهرست نام اشخاص و نامهای جغرافیایی و نام موسسات و کتب بسته می‌شود.

بیشتر بخوانید

معرفی کتاب «باغ‌های ایران و کوشکهای آن»
گذری بر زندگی و آثار مادام دیولافوا
درباره‌ی رمانِ همسایه‌ها
کتاب سه دختر حوا اثر الیف شافاک
عنوان کتاب بررسی شده:

محبوبی اردکانی، حسین،۱۳۷۰ (۱۳۵۴)، تاریخ موسسات تمدنی جدید در ایران ، جلد اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

برچسب ها

مائده معیری

دانش آموخته ایرانشناسی، عاشق سفر و قلم

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن