ساز های موسیقی سنتی ایرانی

موسیقی سنتی ایرانی درست همانند تاریخ آن غنی می­ باشد. در واقع شواهد باستان­ شناسی نشان می­دهند که ایرانیان از ابزارهای موسیقی حتی در دوره ­ی پیش از اسلام نیز استفاده می­کردند. موسیقی سنتی ایران بیانگر عشق، شادی، غم ، مبارزه و پیروزی­ها و شکست­هایی است که ایرانیان در طول زمان تجربه نموده ­اند. نکته جالب این است که با این که ایران، بارها توسط خارجی­ ها مورد تهاجم قرار گرفته، اما موسیقی سنتی ایرانی هنوز تغییری نکرده است.

مطالب مرتبط:

در این مقاله قصد داریم ۷ مورد از ساز های سنتی مشهور موسیقی ایرانی را به شما معرفی کنیم :

دف

دف یکی از باستانی ترین و مشهور ترین طبل ها در آسیا و هم چنین آفریقای شمالی می باشد. در قرن بیستم، به عنوان یک ابزار صوفی برای نواختن موسیقی ذکر در خانقاه در نظر گرفته شد. در حال حاضر این ساز کوبه ای بسیار محبوب شده و با موفقیت با موسیقی ایرانی عجین شده است. چارچوب این ابزار معمولا از چوب هایی محکم ساخته شده است. حلقه های فلزی زیادی متصل به آن هستند. معمولا برای پوسته ی آن از انواع  پوست؛ مانند پوست گاو، بز و اسب استفاده می شود.

کمانچه

کمانچه یک کمان لبه خمیده می باشد. این ساز دارای چهار رشته فلزی است. بدنه آن متشکل از نیمکره ای چوبی با پوشش نازک پوست گوسفند است. کمانچه را میتوان از نسل ساز رباب و ساز لیرا از امپراطوری روم شرقی دانست. بسته به مناطق مختلف ایران،نحوه ی کوک کردن و سایز این ساز متفاوت می باشد.  مثلا در تهران، کمانچه به شیوه ای مشابه ویولون تنظیم می شود: G، D، A، E.  این ساز به طور گسترده در موسیقی کلاسیک ایران، ارمنستان، آذربایجان، ازبکستان و ترکمنستان با اندکی تغییر در ساختارش مورد استفاده قرار می­گیرد. بسیاری بر این باورند که رشته چهارم کمانچه دراوایل قرن بیستم به دلیل معرفی ویولن به آن اضافه شده است. کمانچه در بسیاری از نقاشی های عتیقه ی باستانی ترسیم شده است.

نی

یکی دیگر از ابزار های موسیقی سنتی ایرنی <<نی >> می­ باشد. نی در واقع یک ساز بادی است. روی سطح جلویی نی پنج حفره بعنوان جای انگشتان و یک حفره پشت آن برای انگشت شصت وجود دارد. این ساز دارای دو و نیم نت  موسیقی می باشد. لبه بالایی نی، که دقیقا بالای حفره ی آن است، بین دو دندان فوقانی در داخل دهان قرار میگیرد. صدا زمانی ایجاد می شود که هوا از درون نی و از طریق زبان عبور کند.

دوتار

دوتار یکی از اعضای خانواده ی سازهای گردن بلند است . این ساز  را می توان در سراسر آسیای مرکزی، خاورمیانه و همچنین شمال شرقی چین در Xinjiangیافت. در ایران، دوتار عمدتا در شمال و شرق خراسان و نیز در میان ترکمن­های گرگان و گنبدکاووس نواخته می­شود.

اصل ساز درهمه مناطق یکسان است، اما ابعاد و تعداد کلیدهای کوک آن از منطقه به منطقه کمی متفاوت است. عمدتا از دو نوع چوب در ساخت دوتار استفاده می شود. بدنه ی گلابی شکل آن از یک کنده چوب درخت توت سفید حکاکی شده است. برای گردن ساز از چوب درخت زردالو یا گردو استفاده می کنند. این ساز دارای دو رشته سیم فولادی است. در گذشته برای سیم ها از ابریشم و یا اعضای داخلی بدن حیوانات(مانند روده) استفاده می شده است. دوتار در فواصل چهارم یا پنجم کوک می شود.

سنتور

سنتور یکی از معروف ترین و محبوب ترین ساز های سنتی ایرانی است.  امروزه نیز بیشتر توسط جوانان مورد استفاده قرار می گیرد. این ساز در غالب یک جعبه ی ذوزنقه شکل کم عمق و متقارن است.  بر روی سطح فوقانی آن، دو خرک کوچک  قرار دارد که به تقویت صدا کمک می کنند. این ابزار دارای ۷۲ رشته است که در چهار گروه مرتب شده اند. این دسته های چهار تایی هر کدام توسط یک پل(خرک) کنترل می شوند. این خرک ها با ساز برای قرار گرفتن در محدوده ی سه نوت کمک می کنند. بسته به کیفیت صدای مورد نظرتان، می­توانید از انواع مختلف چوب مانند چوب گردو، کریستال، نخل و غیره استفاده کنید. سنتور در کشور هایی مانند هند، مصر و عراق نیز نواخته می شود.

تنبک

شاید بتوان گفت محبوب ترین ساز موسیقی سنتی در ایران تنبک که یک ساز طبلی/کوبه ای بزرک است،باشد. تفاوت تنبک با دیگر ساز های کوبه ­ای این است که تنبک نت­ ها و نواهای نرم­تر و پایین­ تر را تولید می­کند. هم­چنین از نام های دیگر نیز  مانند تمبک، دمبک، دنبک و ضرب برای ارجاع به این ساز استفاده می شود.

سه تار

ساز باستانی تنبور دوره ی پیش از اسلام را می توان ریشه ی ساز سه تار در نظر گرفت. در لغت به معنای <<سه رشته >> می باشد اما در حال حاضر دارای چهار رشته است. سه تار از چوب درخت توت ساخته شده است و ۲۵ یا ۲۶ تار قابل تنظیم روی بدنه آن وجود دارد. دو تار آن از فولاد و دو تای دیگر از برنج ساخته شده است. متوسط ارتفاع ستار حدود ۸۵ سانتی متر و عرض آن ۲۰ سانتی متر است. هم چنین دارای ۱۵ سانتی متر عمق می باشد . سه تار به دلیل پر طنین بودن و ظرافتش ساز مورد علاقه صوفیان است.

فرانک محبتی
دانشجوی لیسانس نرم افزار.علاقه ی خیلی زیادی به تکنولوژی و صنعت فیلم و سریال همینطور فرهنگ و هنر ودارم:)