حیوانات در معرض خطر جهان

در معرض خطر بودن به معنای تهدید یا در نزدیکی خطر انقراض قرار گرفتن است. زمانی که گونه‌ای از حیوان به خطر می‌افتد،یعنی آن‌ها به سرعت در حال ناپدید شدن هستند. یا جمعیت آن‌ها بسیار کوچک و کوچک‌تر می‌شود، نه به اندازه کافی بزرگ که زندگی آن‌ها برای زنده ماندن به ثبات رسد. انقراض به معنای پایان وجود یک گونه جانوری و یا گیاهی است. IUCN  (اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی) فهرستی قرمز از حیوانات در معرض خطر انقراض تهیه کرده‌ است. این لیست قرمز نوعی راهنما است که توضیح می‌دهد چگونه گونه‌ای در معرض خطر انقراض قرار می‌گیرد – وضعیت انقراض حیوانات در مقیاسی از “حداقل‌ترین نگرانی” تا بدترین حالت “منقرض شده” اندازه‌گیری می‌شوند. در ادامه با آراد مگ همراه باشید.

روند انقراض چگونه است؟

  1. حداقل‌ترین نگرانی
  2. آسیب پذیر بودن
  3. در معرض خطر بودن
  4. به شدت در معرض خطر بودن
  5. انقراض در حیات وحش
  6. منقرض شده

حیوانات در معرض خطر

خفاش نعل اسبی بزرگ (Greater horseshoe bat)، نام علمی: Rhinolophus ferrumequinum

  • وضعیت IUCN : حداقل‌ترین نگرانی
  • روند جمعیت: در حال افزایش

هجده گونه خفاش در بریتانیا وجود دارد و همه آن‌ها در معرض خطر هستند، هر چند که آن‌ها در سطح جهانی در مرحله “کم‌ترین نگرانی” در نظر گرفته می‌شوند، اگر چه لیست قرمز IUCN، جمعیت آن‌ها را “رو به کاهش” گزارش داده ‌است.

خفاش نعل اسبی بزرگ یکی از نادرترین خفاش‌ها در بریتانیا است و به جنوب غربی انگلستان و ولز محدود می‌شود. یکی از دلایل کاهش آن‌ها، نابودی مکان‌های مناسب در شب است، مانند ساختمان‌های قدیمی و درختان توخالی. تغییر کاربری زمین از جنگل و زمین‌های کوچک به کشاورزی در مقیاس وسیع نیز در کاهش آن‌ها تاثیر داشته ‌است. یکی دیگر از دلایل کاهش تعداد آن‌ها استفاده از حشره‌ کش‌ها از سوی کشاورزان است (مواد شیمیایی سمی که روی محصولات پاشیده شده و حشرات مضر را می‌کشند) و همین امر سبب می‌شود تا غذای خفاش‌ها یعنی حشرات از بین بروند. به دلیل تلاش‌های حفاظتی، جمعیت آن در انگلستان در سال‌های اخیر به حدود ۶۶۰۰ خفاش افزایش‌ یافته است.

خطر انقراض
خفاش نعل اسبی بزرگ

ببر سیبری (آمور) (Panthera tigris ssp. Altaica)

  • وضعیت IUCN : در معرض خطر
  • روند جمعیت: ثابت
  • جمعیت: ۵۴۰

سیبری سرد و برفی، روسیه، خانه‌ی بزرگ‌ترین ببرهای دنیا یعنی ببر سیبری است. آن‌ها زمانی در شرق روسیه، شمال چین و شبه ‌جزیره کره وجود داشتند. اما آن‌ها در حال حاضر در استان‌های خاباروفسک (Khabarovsk) و پدروشکی (Primorski) روسیه و در مناطق کوچکی از شمال چین و احتمالا کره ‌شمالی حضور دارند.

وضعیت جمعیت: به شدت در معرض خطر هستند اگر چه تعدادشان از زمان توقف شکار افزایش ‌یافته است، در حالی که این تعداد در دهه ۱۹۴۰ تقریبا ۴۰ ببر بوده ‌است. طبق گفته صندوق حیات وحش جهان (WWF) در حال حاضر ۵۴۰ ماده ببر در حیات وحش وجود دارد. شکار و از دست دادن زیستگاه تعداد آن‌ها را کاهش داده‌ است و تنوع ژنتیکی کمی در جمعیت باقی مانده دیده می‌شود که همین موضوع آسیب ‌پذیری آن‌ها را افزایش می‌دهد.

ببر سیبری (آمور)

لاک‌پشت سرخ دریایی (Loggerhead Turtle)، نام علمی: Caretta caretta

  • وضعیت IUCN : در معرض خطر

این خزنده مورد تهدید در دریای مدیترانه و همچنین دریای سیاه و اقیانوس اطلس زندگی می‌کند. در گذشته خطرات اصلی آن شکار صدف و گوشت از سوی صیادان بود. اما امروزه صنعت گردشگری خطری برای این گونه به شمار می‌رود. اکنون پر کردن سواحل شنی به منظور ساخت هتل و مراکز تفریحی آبی و از بین بردن محل تخم گذاری این خزنده شرایط را برای ادامه حیات او آشفته و سخت کرده است. در ترکیه، هتل‌ها درست در محل تخم گذاری و پرورش این لاک‌پشت‌ها ساخته شده‌اند. در دریا، لاک‌ پشت‌ها گاهی در تورهای ماهیگیری گرفتار و غرق می‌شوند. حتی تهدید جدید برای آن‌ها ممکن است، افزایش درجه‌ی حرارت ماسه‌ای به دلیل گرمایش زمین باشد که جنسیت لاک‌پشت را تعیین می‌کند. افزایش دمای هوا ممکن است منجر به افزایش بیش از حد لاک‌پشت‌های ماده شود! در حال حاضر حدود ۴۰۰۰۰ تا ۵۰۰۰۰ لانه‌ی لاک‌پشت ماده در دنیا وجود دارد.

لاک‌پشت سرخ دریایی

اکراس کچل شمالی (Northern Bald Ibis)، نام علمی: Geronticus eremita

  • وضعیت IUCN : به شدت در معرض خطر انقراض قرار دارد
  • روند جمعیت: در حال کاهش

وضعیت جمعیت: مراکش منزلگاه ۹۵ % از دسته‌های واقعا وحشی لک‌لک گرمسیری است که جمعیتشان در مراکش در حال افزایش است و در حال حاضر تعدادشان به بیش از ۵۰۰ پرنده می‌رسد. سوریه هم جمعیت کوچک و رو به کاهشی را با تنها ۵ پرنده بالغ به خود اختصاص داده است (به گزارش IUCN در سال ۲۰۱۶). بخش‌هایی از آفریقای شمالی و خاورمیانه نیز از سوی این پرندگان در زمان مهاجرت مورد بازدید قرار می‌گیرد. در ترکیه نیز جمعیت نیمه وحشی به تعداد ۹۱ پرنده وجود دارد که این گزارش مربوط به سال ۲۰۰۶ و از سوی IUCN است. با این حال، استفاده از آفت‌کش‌ها روی باتلاق‌ها و علفزارها، جایی که آن‌ها زندگی می‌کنند سبب کاهش تعدادشان شده است.

بخشی از کاهش شمار لک‌لک گرمسیری به دلایل طبیعی است. ارتفاع لانه آن‌ها با زمین بسیار زیاد است و تخم آن آنقدر بالا است که بعضی از آن‌ها از لانه بیرون می‌افتند و می‌شکنند. با این حال، اختلال در محل‌های تخم‌گذاری و محل‌های تغذیه از عوامل مهم هستند. مصریان باستان این پرنده را در نوشته‌های هیروگلیفی به تصویر کشیده بودند اما امروزه، دیگر در مصر زندگی نمی‌کند.

اکراس کچل شمالی

کرگدن سیاه (Black rhino)، نام علمی: Diceros bicornis

  • وضعیت IUCN : به شدت در معرض خطر قرار دارد
  • روند جمعیت: در حال افزایش
  • جمعیت: ۴۸۸۰ کرگدن در سال ۲۰۱۰  به گزارش IUCN

این گونه‌ها از حدود ۷۰۰۰۰ کرگدن در دهه ۱۹۶۰ تا حدود ۲۴۱۰ کرگدن در سال ۱۹۹۵ کاهش ‌یافته است. کرگدن سیاه در سال ۲۰۱۱ در غرب آفریقا به طور کامل منقرض شده. شاخ کرگدن به عنوان یک عنصر در پزشکی چینی به کار می‌رود. در نتیجه، شکار غیر قانونی بزرگ‌ترین تهدید برای بقای کرگدن‌ها تا به امروز بوده ‌است. شکارچیان غیرقانونی کرگدن‌ها را می‌کشند و سپس شاخ‌های آن‌ها را برای فروش به کشورهایی مانند چین و ویتنام قاچاق می‌کنند. امروزه کم‌تر از ۵۰۰۰ از آن‌ها در آفریقا زنده مانده‌اند. نظارت و حفاظت، همراه با اقدامات ضد شکار، برای محافظت از این گونه در معرض خطر انقراض در حال انجام است.

کرگدن سیاه

ماکاک دُم شیری (Lion-Tailed Macaque)، نام علمی: Macaca silenus

  • وضعیت IUCN : در معرض خطر
  • روند جمعیت: در حال کاهش
  • جمعیت: کم‌تر از ۴۰۰۰ گونه

این میمون کوچک تنها در جنگل‌های انبوه مناطق گرمسیری هند یافت می‌شود. بسیاری از این جنگل‌ها پاک‌سازی و با چای و مزارع قهوه جایگزین شده‌اند. بر خلاف برخی دیگر از حیوانات، ماکاک دُم شیری قادر به سازگاری با زیستگاه‌های جدید خود نیست. شکارچیان غیر قانونی بچه‌های ماکاک دُم شیری کودک را شکار می‌کنند و اغلب والدین آن‌ها هم در این فرآیند برای تجارت غیر قانونی کلکسیون داران کشته‌ می‌شوند.

ماکاک دُم شیری

اردک ماندارین (Mandarin Duck)، نام علمی: Aix galericulata

  • وضعیت IUCN : کم‌ترین نگرانی
  • روند جمعیت: در حال کاهش

اردک ماندارین (که آن را از طریق گونه نر با رنگ‌های روشن و براق می‌شناسیم) اغلب در برکه‌ها و دریاچه‌ها در بریتانیا دیده می‌شود، اما زادگاه اصلی او در شرق آسیا و در روسیه، چین، کره و ژاپن است. این گونه ممکن است در آب‌های نزدیک به جنگل‌ها نیز دیده شود، اما در طول زمان جنگل‌ها از بین می‌روند و برکه‌ها خشک می‌شود و همین اتفاق اردک را بیشتر و بیشتر در معرض خطر قرار می‌دهد.

اردک ماندارین

گوریل کوهی (Mountain Gorilla)، نام علمی: Gorilla beringei – زیرگونه گوریل شرقی

  • وضعیت IUCN : به شدت در معرض خطر انقراض قرار دارد
  • روند جمعیت: نامشخص
  • جمعیت: ۸۸۰ گوریل کوهی

گوریل کوهی در محدوده ویرونگا از کوه‌های آتشفشانی خاموش در مرزهای جمهوری دموکراتیک کنگو، رواندا و اوگاندا و در پارک ملی Bwindi Impenetrable در اوگاندا یافت می‌شوند. این گونه از گوریل در سال ۱۹۰۲ کشف و شناخته شد؛ گوریل‌های کوهی به خاطر فعالیت‌های انسانی از جمله جنگ، تخریب زیستگاه، شکار و به دام انداختن برای تجارت غیر قانونی حیوانات، در معرض انقراض قرار گرفته‌اند. در سال ۱۹۸۹ فقط ۶۲۰ گوریل کوهی وجود داشت، اما از آن زمان، تلاش‌های حفاظتی موفقیت آمیز سبب شدند که جمعیت آن‌ها به تدریج افزایش یابد.

گوریل کوهی

پنگوئن آفریقایی، پنگوئن پا سیاه (African penguin, Black-footed penguin)، نام علمی: Spheniscus demersus

  • وضعیت IUCN : در معرض خطر
  • روند جمعیت: در حال کاهش
  • جمعیت: حدود ۸۰۰۰۰ پنگوئن بالغ

پنگوئن آفریقایی تنها پنگوئنی است که در آفریقا یافت می‌شود و زمانی تبدیل به یکی از متداول‌ترین و محبوب‌ترین پرندگان دریایی این کشور بود. این پرنده در امتداد ساحل نامیبیا و آفریقای جنوبی زندگی می‌کند و آب‌های این مناطق بیش از حد از سوی انسان‌ها مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند و این پرندگان را از تامین غذای خود محروم کرده‌اند. آلودگی نفتی نیز آن‌ها را تهدید می‌کند و مصرف تخم‌مرغ آن‌ها برای غذا نیز از دیگر عوامل خطر انقراض آن‌هاست.

پنگوئن آفریقایی

نهنگ آبی (Blue Whale)، نام علمی: Balaenoptera musculus

  • وضعیت IUCN : در معرض خطر
  • روند جمعیت: در حال افزایش
  • جمعیت: برآورد شده بین ۱۰۰۰۰ تا ۲۵۰۰۰ نسبت به سال ۱۹۱۱

بزرگ‌ترین حیوانی که تاکنون در سیاره ما زندگی کرده ‌است، نهنگ آبی است که عمدتا در آب‌های سرد قطب شمال و قطب جنوب زندگی و در آنجا پلانکتون کافی برای حفظ و حیات خود پیدا می‌کند. نهنگ آبی به دریاهای گرمسیری مهاجرت می‌کند تا زاد و ولد کند. نهنگ آبی از سال ۱۹۶۶ یکی از گونه‌های حفاظت ‌شده بوده ‌است اما هزاران نهنگ آبی از آن زمان تا کنون کشته شدند. در طول فصل شکار نهنگ آبی از سال ۱۹۳۰ تا ۱۹۳۱، ۳۰۰۰ نهنگ آبی از سوی کشتی‌های وال گیری قطب جنوب کشته شدند. قبل از اینکه مطمئن شویم به طور کامل منقرض نخواهد شد به بیش از یک صد سال حفاظت از آن‌ها نیاز خواهیم داشت.

خطر انقراض
نهنگ آبی

نامبت (Numbat ) از تیره مورچه‌خواران کیسه دار، نام علمی: Myrmecobius fasciatus

  • وضعیت IUCN : در معرض خطر
  • روند جمعیت: در حال کاهش
  • جمعیت: زیر ۱۰۰۰ گونه

گاهی به او مورچه‌خوار نواری هم گفته می‌شود. زمانی نامبت در بوته زارها و جنگل‌های شمال شرقی و جنوبی استرالیا می‌زیست. اما امروزه، بیشتر در قسمت‌های غربی استرالیا یافت می‌شوند. وقتی انسان حیوانات شکاری مثل گربه‌ها، سگ‌ها و روباه‌ها را وارد این مناطق کرد، این حیوانات بسیاری از نامبت‌ها را شکار کردند و خوردند. تعداد آن‌ها هنوز هم به همین دلیل در حال کاهش است و هم چنین به این دلیل که زیستگاه آن‌ها برای کشاورزی و معدن پاک‌سازی شده‌ است. آتش‌سوزی‌های مکرر، گودال‌هایی را که حیوانات برای لانه و زاد و ولد از آن‌ها استفاده می‌کردند را از بین می‌برد.

خطر انقراض
نامبت

اژدهای  کومودو (Komodo Dragon)، نام علمی: Varanus komodoensis

  • وضعیت IUCN : آسیب‌پذیر
  • روند جمعیت: ثابت (بر اساس تحقیق National Geographic)
  • جمعیت: ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ (بر اساس تحقیق National Geographic)

اژدهای کومودو بزرگ‌ترین مارمولک دنیاست و در چند جزیره کوچک اندونزی زندگی می‌کند. این مارمولک یکی از درنده‌ترین و قدرتمندترین موجودات است و طول آن می‌تواند به ۳ متر هم برسد. در کل حدود ۳۰۰۰ اژدهای کومودو در جزایر اندونزی وجود دارد، اما به نظر می‌رسد که تعداشان به آرامی در حال کاهش است. آن‌ها عمدتا در جزایر غیر مسکونی زندگی می‌کنند، بنابراین در معرض بزرگ‌ترین خطر یعنی انسان‌ها نیستند. دانشمندان فکر می‌کنند که علل طبیعی عامل قرارگیری این حیوان در حالت آسیب‌پذیری است. کومودوی نر بیشتر از ماده عمر می‌کند، و همچنین به نظر می‌رسد با توجه به تغییر زندگی گیاهی روی کره زمین اژدهای کومودو به خوبی نمی‌تواند با محیط جدید خود سازگار شود.

خطر انقراض
اژدهای  کومودو

تامارین شیر طلایی (Golden Lion Tamarin) نام علمی: Leontopithecus rosalia

  • وضعیت IUCN : در معرض خطر
  • روند جمعیت: ثابت
  • جمعیت: بیش از ۱۰۰۰ تامارین شیر طلایی

تامارین شیر طلایی از تیره میمون‌های پنجه‌ای است و این موجود کوچک و ریزنقش یکی از خطرناک‌ترین حیوانات در آمریکای جنوبی به شمار می‌رود. تعداد کمی که باقی مانده‌اند محدود به جنگل‌های ساحلی در جنوب غربی ریو دو ژانیرو، برزیل می‌شوند. تخریب جنگل دلیل اصلی کاهش تامارین است، اما خطر زنده گیری و فروش آن به عنوان حیوان خانگی هم وجود دارد. کاری کاملا غیر قانونی که هنوز در خفا از سوی قاچاقچیان انجام می‌شود. در بدترین حالت، تعداد آن‌ها به ۲۵۰ تامارین کاهش یافته بود، اما به دلیل زاد و ولد در اسارت و برنامه بازیابی دوباره آن‌ها، به ۱۰۰۰ گونه سالم افزایش یافته‌اند و در مناطق حفاظت ‌شده زندگی می‌کنند. مشکلی که در حال حاضر با آن روبرو هستند این است که آن‌ها برای توسعه زیستگاه خود فضا به اندازه کافی ندارند. آتش‌سوزی از سوی دامداران تهدیدی مداوم برای تامارین شیر طلایی است.

خطر انقراض
تامارین شیر طلایی

خرس عینکی (Spectacled Bear)، نام علمی: Tremarctos ornatus

  • وضعیت IUCN : آسیب‌پذیر
  • روند جمعیت: در حال کاهش
  • جمعیت: فقدان داده‌های کافی؛ کم‌تر از ۳۰۰۰ خرس برآورد شده است ( از سوی National Geographic)

خرس عینکی نام خود را از رنگ مایل به زرد دور صورت و چشمش می‌گیرد که باعث می‌شود طوری به نظر رسد که انگار عینک به چشم زده است! او در کوه‌های پوشیده از جنگل کشورهای آمریکای جنوبی زندگی می‌کند. همانطور که جنگل‌ها برای کشاورزی پاک‌سازی می‌شوند، شمار خرس‌های عینکی هم کاهش می‌یابد. با اینکه به شکل قانون از آن‌ها محافظت می‌شود اما خرس عینکی هنوز از سوی شکارچیان به خاطر خز، گوشت و چربی خود کشته می‌شود. این احتمال وجود دارد که تا سال ۲۰۳۰، معیارهای IUCN برای این حیوان به وضعیت در معرض خطر تبدیل شود، به دلیل افزایش جمعیت انسان و تخریب زیستگاه خرس عینکی، آینده او چنین خواهد بود.

خطر انقراض
خرس عینکی

رخ کرکس کالیفرنیا (Californian Condor)، نام علمی: Gymnogyps californianus

  • وضعیت IUCN : به شدت در معرض خطر انقراض
  • روند جمعیت: در حال افزایش
  • جمعیت: ۱۰۴ رخ کرکس کالیفرنیا بالغ، (اما در حال حاضر فقط ۴۴ تا از آن‌ها تولید مثل کردند.)

در قرن نوزدهم این پرنده شکاری بزرگ در بسیاری از کوه‌های مناطق آمریکای شمالی زندگی می‌کرد. از قرن گذشته خطر انقراض این گونه آغاز شد که از سوی جویندگان طلا کشته می‌شدند تا پرهای بلند و سیاه او را جمع کنند. ایجاد اخلال در زیستگاه این پرنده از سوی توریست‌ها، آفت‌کش‌ها و هواپیماهای مخصوص پرواز در ارتفاع پایین، خطر انقراض او را تشدید کرد. در سال ۱۹۸۷ آخرین رخ کرکس کالیفرنیای شمالی باقیمانده به اسارت گرفته شد. آن‌ها از آن زمان به خاطر کسب موفقیت‌هایی در احیای دوباره این پرندگان به حیات وحش بازگشتند، اما هنوز در معرض خطر بزرگی قرار دارند.

خطر انقراض
رخ کرکس کالیفرنیا

راسو پاسیاه (Black-Footed Ferret)، نام علمی: Mustela nigripes

  • وضعیت IUCN : در معرض خطر
  • روند جمعیت: در حال کاهش
  • جمعیت: ۵۰۰ گونه (از طریق پرورش گونه‌های بالغ)

راسو پاسیاه یکی از پستانداران نادر در آمریکا است. راسو پاسیاه در سال ۱۹۸۷ در حیات وحش منقرض شد. این کاهش ناشی از شکار اولیه او و کاهش سگ‌های دشتی بود. سگ‌های دشتی یا سنجاب مرغزار از نظر کشاورزان به عنوان آفات گیاهی مورد توجه قرار گرفتند و بسیاری از آن‌ها در نتیجه این عملکرد کشته شدند، با این اوصاف، راسو پاسیاه، منبع اصلی غذایی خود را از دست داد. بیماری دیستمپر سگ و طاعون نیز بر روی کاهش تعداد راسو پاسیاه تاثیرگذار بود. از سال ۱۹۸۷ در قالب برنامه‌های پرورش در اسارت، بیش از ۸۰۰۰ بچه راسو در اسارت به دنیا آمده‌اند و بیش از ۳۹۰۰ بچه راسو به حیات وحش برگردانده شدند. جمعیت وحشی کنونی دوباره رو به کاهش است، و برآوردهای سال ۲۰۱۵ نشان می‌دهد که کم‌تر از ۳۰۰ راسوی پاسیاه بالغ و مولد در حیات وحش وجود دارد.

خطر انقراض
راسو پاسیاه

آغاز زندگی

زندگی در سیاره ما حدود ۳۵۰۰ میلیون سال پیش شروع شد. نخستین موجودات زنده در دریا پیدا شدند و طی میلیون‌ها سال، از شکل ابتدایی خود خارج و طیف گسترده‌ای از حیوانات بر روی زمین پدیدار شدند. از طریق فرآیندی که آن را تکامل می‌نامیم، حیوانات بر پایه آن سازگاری خود را برای زندگی در تمام نقاط جهان کسب کردند و گاهی اوقات مشاهده می‌شود که سازگاری را در غیرممکن‌ترین محیط و شرایط ایجاد کردند.

حدود ۶۰۰ میلیون سال پیش، بی‌مهره‌گان بر روی این کره خاکی ظاهر شدند، برای مثال حیواناتی بدون ستون فقرات یا حشرات و دیگر بندپایان. نخستین مهره‌داران، یعنی حیواناتی با ستون فقرات، به شکل ماهی‌های اولیه شکل گرفتند و حدود ۵۰۰ میلیون سال پیش ظاهر شدند. از این دو دسته ماهی‌های دیگر، همانند دوزیستان، خزندگان، پرندگان و پستانداران پدیدار شدند.

قلمرو حیوانات بسیار بزرگ و بیش از تصورات ماست و نمی‌دانیم چه تعداد از گونه‌های جانوری در دنیا وجود دارد. حدود ۱.۵ میلیون گونه حیوان تا کنون مورد استفاده دانشمندان قرار گرفته‌ است و بیش از یک میلیون از آن‌ها حشرات هستند. با این حال، دانشمندان در سال ۲۰۱۱ تخمین زدند که حدود ۸.۷ میلیون گونه‌ی جانوری در این سیاره وجود دارد. مشهور است که در جنگل‌های انبوه مناطق گرمسیری گونه‌ی جانوری تقریبا دو برابر بیشتر از دیگر زیستگاهاست و به احتمال زیاد تعداد بی شماری از گونه‌ها وجود دارد که هنوز ناشناخته هستند. تخمین زده‌اند که صرفا تعداد کل گونه‌های حشره‌ها می‌تواند به حدود ۳۰ میلیون گونه برسد!

این امکان درباره حشره‌ها وجود دارد، اما درباره حیوانات بعید به نظر می‌رسد، زیرا تعداد کمی از حیوانات وجود دارند که باید کشف شوند، اما چیزی که می‌توانیم درباره آن مطمئن باشیم این است که بیشترین حیوانات بزرگ روی کره زمین هوموساپین‌ها هستند، یعنی انسان! انسان‌های امروزی حدود ۳۰۰۰۰ سال پیش پدیدار شده‌اند و به طور فزاینده‌ای برای تسلط بر این سیاره هرکاری کردند. افزایش مداوم جمعیت با پیشرفت تمدن همچون انقلاب صنعتی و بهداشت و مراقبت‌های پزشکی سرعت گرفت.

این انفجار جمعیت به این معنی است که میلیون ها نفر از گرسنگی و بیماری رنج می‌برند، و بیش از پیش به حیوانات و گیاهان آسیب خواهد رسید و باعث اخلال بیشتر در گسترش و زندگی حیوانات و گیاهان خواهد شد.

خطر انقراض

انقراض ابدی است!

منقرض شدن یعنی آن چیزی که برای همیشه از بین می‌رود. حتی قبل از حضور انسان‌ها در زمین، گونه‌ها به طور طبیعی منقرض می‌شدند. انقراض طبیعی زمانی اتفاق می‌افتد که گونه‌ای در پایان دوره تکاملی خود بر روی زمین به تدریج تعدادش کاهش یابد و از بین رود. طول این دوره به چگونگی توانایی گونه‌ در برابر تغییرات آب و هوایی و سازگاری با این تغییرات در حیوانات و گیاهان بستگی دارد. فرآیند انقراض می‌تواند در زمان بسیار زیادی اتفاق افتد – گاهی اوقات چندین میلیون سال – و در پی انقراض گونه‌ای بلافاصله گونه‌ای دیگر در چرخه زیستی طبیعت جایگزین می‌شود.

انقراض دایناسورها شناخته شده‌ترین نمونه انقراض طبیعی در دنیاست. این خزندگان غول پیکر حدود ۲۰۰ میلیون سال پیش بر روی زمین پدیدار شدند و حدود ۱۰۰ میلیون سال حاکمان بلامنازع زمین و دریا بودند. انقراض دایناسورها هنوز به طور کامل و صددرصد علمی مشخص نیست اما به شکل علمی ثابت شده است که انقراض آن‌ها طبیعی بود و گونه‌های جدید جانوری جایگزین دایناسورها شدند.

میزان انقراض در ۴۰۰ سال اخیر به طور فزاینده و غیر طبیعی افزایش یافته است و از سال ۱۹۰۰ بر شدت آن نیز اضافه شد. این افزایش در میزان انقراض به طور مستقیم با افزایش جمعیت انسانی در طول مدت مشابه مرتبط است. انسان‌ها آسیب‌های زیادی به این سیاره وارد کرده‌اند، چرا که زیستگاه‌های حیات وحش از سوی آنان تصاحب و یا تخریب شده‌اند و حیوانات و گیاهان را به مناطق کوچک‌تر و کوچک‌تر سوق دادند تا زمانی که برخی از آن‌ها کاملا منقرض شدند. همچنین درباره شاهکارهایمان باید بگوییم که برخی از زیستگاه‌های طبیعی را با مواد شیمیایی آلوده و تبدیل به محل فضولات کردیم و محل زندگی نامناسبی را برای حیات وحش ساختیم. این علل انقراض به عنوان تخریب غیر مستقیم (انقراض غیر طبیعی) شناخته می‌شود.

این امکان وجود دارد که حیوانات از طریق تخریب مستقیم منقرض شوند. مانند شکار حیوانات و تنازع بقا است. انسان‌ها همیشه حیوانات حیات وحش را شکار کرده و کشتند، اما باید گفت که انسان‌های نخستین در هماهنگی بیشتری با طبیعت زندگی می‌کردند و حیوانات را برای موارد ضروری مانند غذا و پوشاک می‌کشتند. هنگامی که سلاح‌های کشتار جمعی را اختراع کردیم در واقع امکان انقراض جمعی گونه‌ها برای ما فراهم شد. وضعیت حیوانات همیشه چنین بود و هنوز هم برای گوشت، پوشاک، دارو، پر، پوست، تخم‌مرغ، موارد تزئینی، گردشگری، و گاهی فقط برای سرگرمی کشته می‌شوند. اگر چه تعداد آن‌ها رو به کاهش است اما برخی از گونه‌ها همچنان در حیات وحش به خاطر تجارت حیوانات خانگی به دام می‌افتند.

تا به امروز، انسان‌ها عامل انقراض حداقل ۵۰۰ گونه از حیوانات بودند و اغلب آن‌ها در قرن بیستم رخ داده‌ است. امروزه در حدود ۵۰۰۰ حیوان در معرض خطر انقراض است و حداقل یک گونه در هر سال منقرض می‌شود. احتمالا حیوانات و گیاهان بیشتری وجود دارند که بدون شناسایی از سوی ما منقرض شده‌اند.

 تهدید اصلی دیگر برای گونه‌ها می‌تواند شکار غیر قانونی، از دست دادن زیستگاه و تغییرات آب و هوایی باشند. اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت دارای “فهرست قرمز” از گونه‌های در معرض خطر است که از “کم‌ترین نگرانی” تا “به شدت در معرض خطر” درجه بندی شده‌اند. تمامی آنچه که خوانده‌اید ارزیابی‌های این اتحادیه است.

خطر انقراض
دودو – منقرض شده

مرگی در مقام دودو

دودو به نماد انقراض تبدیل شده‌ است. دودو در واقع کبوتری به اندازه بوقلمون است که در جزیره موریس زندگی می‌کرد. هنگامی که ملوانان برای نخستین بار در قرن شانزدهم وارد جزیره شدند، از این پرنده درمانده به عنوان غذا استفاده کردند. تخم دودو و دودوهای کوچک غذای سگ‌ها، گربه‌ها، خوک‌ها، موش‌های صحرایی و میمون‌هایی شدند که انسان‌ها با خود به جزیره آورده بودند. دودو که به یغماگری شکارچیان پی نبرده بود خیلی زود در سال ۱۶۸۱ منقرض شد!

تخریب سکونت‌گاه‌ها

زیستگاه هر منطقه جایی است که حیات وحش در آن زندگی می‌کند به طور مثال جنگل، برکه، مرداب یا بیابان. بیشتر حیوانات و گیاهانی که در معرض خطر انقراض قرار دارند، به این دلیل از بین رفته‌اند، تخریب سکونت‌گاه‌ها! و نه به این خاطر که آن‌ها برای هدفی مشخص کشته شده‌اند.

فعالیت‌های انسانی هزاران سال است که زیستگاه‌های طبیعی را تغییر داده و یا نابود کرده‌اند. زیستگاه طبیعی در هر کشوری در دنیا به نوعی تحت‌تاثیر فعالیت‌های انسانی قرار گرفته‌ است. انگلیس را به عنوان نمونه در نظر بگیریم. امروزه بیشتر مناطق روستایی بریتانیا شامل زمین‌هایی هستند که به طور ویژه برای پرورش گاو و گوسفند و یا غلات برای انسان‌ها استفاده می‌شوند. اگر حدود هزار سال پیش زندگی می‌کردید، مناطق حومه بریتانیا کاملا متفاوت بودند، پوشیده از درختان متنوع، درختان پهن‌برگ مثل بلوط، زبان گنجشک و راش بودند.

اکنون تنها می‌توان در بخش‌های نسبتا کوچکی جنگلی دید که آن هم در سراسر کشور پراکنده شده‌اند، در حال حاضر، یکی از بزرگ‌ترین مناطق جنگلی بریتانیا، جنگل‌های New Forest در همپشایر است. در طول قرن‌ها انسان‌ها به طور مداوم درختان را قطع کرده‌اند تا فضایی برای جمعیت انسانی فراهم کنند که در طول ۲۰۰ سال گذشته این روند افزایش ‌یافته است. خانه‌ها، کارخانه‌ها، مدارس، جاده‌ها، زمین‌های کشاورزی و غیره جایگزین درختان شده‌اند. بوته‌های پرچین که از سوی انسان‌ها به عنوان مرزهای روی زمین کاشته شده ‌بودند، تا حدودی جایگزین زمین‌های جنگلی، لانه برای بسیاری از حیوانات و فضایی برای گیاهان شدند. با این حال، حتی بسیاری از آن‌ها در طول چهل سال گذشته از بین رفته‌اند و اکنون به عنوان زیستگاه‌های در حال انقراض در نظر گرفته می‌شوند. حوضچه‌های طبیعی، موج شکن‌های طبیعی، باتلاق‌ها، مراتع آبی، چمن‌ها و تالاب‌ها نیز نمونه‌هایی از زیستگاه‌های طبیعی در حال انقراض در بریتانیا هستند.

همانطور که ممکن است تصور کنید، این فقدان عظیم زیستگاه‌های طبیعی، بر حیات وحش و زیستی که در آن‌ها جاری است، تاثیر گذاشته‌ است. پستانداران بزرگی مانند خرس قهوه‌ای و نیاگاو (گاو وحشی) در قرن دهم در بریتانیا منقرض شدند و عمدتا این انقراض به خاطر تخریب زیستگاه جنگلی آن‌ها بود. دیگر گونه‌های حیوانات و گیاهان بریتانیا در طول چند صد سال گذشته منقرض شده‌اند و بسیاری دیگر در معرض خطر انقراض قرار دارند. هر چند که گروه‌های حامی حیات وحش برای محافظت از آن تلاش می‌کنند اما زیستگاه‌های طبیعی روزبروز بیشتر از بین می‌روند.

خطر انقراض
نیاگاو (گاو وحشی) – منقرض شده

مواد شیمیایی و آلودگی

جایی که انسان‌ها محصولات غذایی را برای غذا کاشته‌اند، به جز آن‌هایی که ارگانیک هستند، مواد شیمیایی سمی روی آن‌ها پاشیده می‌شود، از حشره‌کش‌ها استفاده می‌شود تا آفت‌هایی از نوع حشرات و علف‌ها (از علف کش استفاده می‌کنند) را بکشند. از قارچ کش استفاده می‌کنند تا محصولات غذایی با بیماری‌های قارچی سر و کار نداشته باشند. کودهای مصنوعی به خاک اضافه می‌شوند تا میزان محصولات را افزایش دهند. اگر این مواد شیمیایی به طور افراطی استفاده شوند، برخی از آن‌ها در آب باران حل می‌شوند و به رودخانه‌ها، نهرها و تالاب‌ها راه پیدا می‌کند، آب‌ها را آلوده و سبب مرگ حیات وحش می‌شود.

“علف‌های هرز” که محصولات کشاورزان را تهدید می‌کنند شامل گل‌های وحشی است و بسیاری از آن‌ها از طریق استفاده از علف کش‌ها در معرض خطر قرار گرفته‌اند. حشرات بر روی گیاهان برای غذا و تخم گذاری می‌نشینند بنابراین تحت‌تاثیر گیاهان، از تعداد حشرات نیز کاسته می‌شود. بسیاری از پرندگان به حشرات برای غذا وابسته هستند، بنابراین پرندگان هم ممکن است با استفاده از حشره‌کش و علف کش ها تحت‌تاثیر قرار گیرد. یکی از دلایلی که چرا جغد انبار در معرض خطر انقراض قرار دارد ناشی از کمبود حشرات است و ممکن است با خوردن حشراتی که تحت‌تاثیر مواد شیمیایی قرار گرفته‌اند، مسموم شود.

مورد DDT و دیگر مواد شیمیایی به عنوان ترکیبات آلی کلر شناخته شده‌اند. این مواد برای نخستین بار در دهه ۱۹۵۰ به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفت، بر روی محصولات پاشیده شدند تا آفت‌های حشرات را بکشند. متاسفانه، پس از چند سال، متوجه شدند که پرندگان شکاری به سرعت در حال کاهشند و هزاران پرنده که در حال خوردن بودند به شکل مرده پیدا شدند. در دهه ۱۹۶۰، عقاب تبدیل به پرنده‌ای کمیاب در بریتانیا شد. طعمه قرقی‌ها، پرندگانی بودند که حشرات سمی را در بدن خود حمل می‌کردند. در نتیجه بسیاری از قرقی‌ها و دیگر پرندگان شکاری به طور غیر مستقیم با اسپری‌های شیمیایی مسموم شدند. ترکیبات آلی کلر سبب شد که بسیاری از پرندگان روی تخم‌های خود بمیرند و در نتیجه آن‌ها نیز از بین بروند.

تحقیقات نشان داده است که مواد شیمیایی وارد زنجیره غذایی شده و در چربی بدن حیوانات ذخیره می‌شود. برای مثال، مرغ توکا ممکن است حلزون‌هایی را بخورد که آن حلزون‌ها از گیاه کلم سم پاشی شده خورده باشند. مرغ توکا ممکن است به اندازه کافی حلزون نخورده باشد تا مسموم شود، اما با خوردن تعداد زیادی حلزون توسط قرقی، سم زیادی در بدن او جمع می‌شود که در نتیجه سبب مرگ پرنده خواهد شد. مواد شیمیایی بیشتر در زنجیره غذایی متمرکز می‌شوند. حتی بسیاری از انسان‌ها هنوز مقادیر کمی از ترکیبات آلی کلر را در بافت‌های چربی خود دارند، اگرچه استفاده از این مواد شیمیایی از سال ۱۹۷۶ منسوخ شده است با این حال، هنوز در برخی از کشورهای جهان سوم مورد استفاده قرار می‌گیرند. در دهه ۱۹۸۰، جمعیت قرقی‌ها به طور چشمگیری افزایش یافت و یک‌بار دیگر به چرخه معمولی زندگی خود بازگشت.

این مثال نشان می‌دهد که استفاده از مواد شیمیایی در محیط طبیعی چقدر می‌تواند خطرناک باشد.

همان طور که پیش‌تر گفته شد، برخی از گیاهان نظیر ونوس مگس خوار و برخی ارکیده‌های استوایی در معرض خطر قرار دارند، اما بیشتر گیاهان از طریق تخریب زیستگاه خود به این مرحله از انقراض رسیده‌اند. زمانی که انسان‌ها زمین را تغییر داده‌اند، تقریبا گیاهان بسیار معمولی هم از بین رفته‌اند. برای مثال پاپیروس مصری که نوعی نی بود هزاران سال برای انواع چیزهایی مانند کاغذ، دارو، قایق، سبد، غذا و غیره مورد استفاده قرار گرفت. سپس، زمانی که تغییرات در روش‌های آبیاری بر روی رودخانه نیل آغاز شد، این گیاه ارزشمند به طور کامل از بین رفت. تصور می‌شد که تا سال ۱۹۶۸،تعدادی از این گیاهان در مسیرهای آبی دست‌نخورده احیا شوند اما متاسفانه کاملا منقرض شدند.

ارکیده‌ها نیز از جنگل‌های بارانی برای تبدیل شدن به گل‌ها خانگی مورد علاقه جمع‌آوری شدند و به همین شکل بسیاری از گونه‌ها در معرض خطر انقراض قرار گرفتند.

خطر انقراض
قرقی

آیا نجات حیوانات از خطر انقراض مهم است؟

برخی افراد ممکن است بپرسند که “چرا باید با حفاظت از محیط‌ زیست به خود زحمت دهند؟” اما اکنون حفظ تنوع زیستی کره زمین بسیار مهم است، تنوع زندگی گیاهی و جانوری، فراوانی زیستگاه‌های طبیعی و وحشی سبب سلامت جسم و روان ما می‌شود. هر چه گونه‌های بیشتری ناپدید شوند، اکوسیستم‌ آسیب‌پذیرتر می‌شود و در شرایط بحرانی و نگران کننده قرار می‌گیرد و پیوندها در زنجیره‌های غذایی شکسته می‌شوند. برای مثال حیوانات خاص فقط گیاهان خاص را می‌خورند و این گیاهان ممکن است به آن حیوان برای گرده‌افشانی و یا گسترش دانه نیاز داشته باشند. بدون یک نفر احتمال دارد که دیگری نیز از بین برود.

نجات حیوانات در معرض خطر

مردم در سراسر دنیا تلاش می‌کنند تا به نجات حیوانات در معرض خطر انقراض کمک کنند. سازمان‌های حفاظتی هم وجود دارند که تلاش می‌کنند مردم را از مشکلات پیش روی حیوانات وحشی آگاه سازند. برخی از روش‌هایی که بکار گرفته می‌شوند شامل محافظت از زیستگاه، پرورش در اسارت، ایجاد ذخایر طبیعی و پارک‌های طبیعی و استفاده از محصولات جایگزین به جای استفاده از حیوانات نادر است.

دولت‌ها می‌توانند با ایجاد توافق‌های بین‌المللی بین کشورها برای محافظت از حیوانات (برای مثال، بسیاری از کشورها توافق‌نامه توقف شکار نهنگ آبی را امضا کرده‌اند) و زیستگاه آن‌ها کمک کنند. توافق به‌ عمل‌آمده از سوی تعدادی از کشورها در ژوئن ۲۰۱۰ موجب حفاظت از جنگل‌های بارانی و جلوگیری از جنگل‌زدایی با استفاده از پشتیبانی مالی شده است.

دانشمندان در حال ایجاد بانک‌های ژنی هستند که در آن‌ها مواد ژنتیکی حیوان (بلوک‌های سازنده موجود زنده) را در حالت بی‌جان نگه می‌دارند. این تکنیک ممکن است در آینده امکان رشد حیوانی جدید از هر گونه را فراهم کند. در باغ کیو لندن، بانک بذر وجود دارد که در آن از بذر گونه‌های گیاهی منقرض شده در حیات وحش نگهداری می‌شود.

شما هم می‌توانید کمک کنید!

اولین قدم به سمت نجات حیوانات این است که تا حد ممکن در مورد آن‌ها بیاموزیم. اگر بدانیم که کجا و چگونه زندگی می‌کنند و چه چیزی برای زنده ماندن نیاز دارند، کمک به آن‌ها آسان‌تر خواهد بود. همچنین ایده خوبی است که از اشتباهات گذشته درس بگیریم، مانند نابود کردن مقدار زیادی از جنگل‌های بارانی و شکار بی‌رویه حیوانات. برای تضمین بقای حیوانات در جهان، باید یاد بگیریم که چگونه “جمعیت‌های پایدار” را زنده نگه داریم، جمعیت‌هایی که حیوانات برای زنده ماندن به آن نیاز دارند. انقراض دودو و دیگری گونه‌های منقرض شده‌ به این دلیل بود که جمعیت آن‌ها پایین‌تر از سطح پایدار بودند. باید به خاطر داشته باشیم که همین حیوانات کنونی ممکن است به حیوانات در معرض خطر فردا تبدیل شوند.

شهین غمگسار
مترجم هستم. با واژه‌ها سروکار دارم. و گاهی می نویسم.