داستان سفر به ماه: ناسا چطور به ماه رفت و چگونه می‌خواهد برگردد؟

سفر به ماه

ماه جولای در تاریخ اکتشافات فضایی جایگاه ویژه‌ای دارد. شانزدهم جولای مهم‌ترین سفر به ماه یعنی ماموریت آپولو ۱۱ (Apollo 11) آغاز شد، بیستم جولای انسان برای نخستین بار روی ماه فرود آمد و بیست و یکم جولای نیل آرمسترانگ اولین انسانی شد که روز سطح ماه قدم زده است!

پنجاه سال بعد از مأموریت آپولو ۱۱، ناسا دوباره برای مأموریت روی ماه برنامه‌هایی دارد. اما قرار نیست این بار سفر به کره ماه ساده‌تر باشد و جالب‌تر اینکه اینجا هم پای ترامپ در میان است!

انگیزه بازگشت به ماه برای ناسا حداقل به دسامبر ۲۰۱۷ برمی‌گردد؛ وقتی دونالد ترامپ رهنمود سیاست فضایی کاخ سفید شماره یک را امضا کرد. رهنمودی که دوباره تمرکز آژانس فضایی ناسا را به مأموریت‌های کره ماه برگردانده است. در بخشی از این رهنمود آمده است:

«ایالات متحده با آغاز مأموریت‌های فراتر از مدار زمین، بازگشت انسان به ماه برای اکتشافات و بهره‌برداری طولانی مدت را رهبری خواهد کرد و بعد از آن مأموریت‌های انسانی به مریخ و مقاصد دیگری دنبال خواهد شد.»

اما یکی از توییت‌های اخیر ترامپ این برنامه‌ها را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است. ترامپ در توئیترش گفت «ناسا نباید درباره سفر به ماه حرف بزند؛ ما پنجاه سال پیش این کار را کردیم.» یک ماه پیش هم دولت ترامپ اعلام کرد سال آینده ۱.۶ میلیارد دلار به بودجه ناسا اضافه خواهد کرد تا مسیر بازگشت انسان به ماه تا سال ۲۰۲۴ هموار بشود.

کسی از این تناقض‌های رفتار و اقدام ترامپ در زمینه برنامه‌های ناسا تعجب نمی‌کند (به خصوص ما ایرانی‌ها) چون دیگر عادت کرده‌ایم. معلوم نیست چه بر سر برنامه‌های ایالات متحده برای بازگشت به ماه خواهد آمد اما فعلاً باید پنجاهمین سالگرد مأموریت آپولو ۱۱ جشن بگیریم. وقتی نیل آرمسترانگ و باز آلدرین تاریخ کیهان را رقم زدند و اولین انسان‌هایی شدند که روی جای دیگری به جز زمین قدم نهادند.

این یک دستاورد مهندسی و لجستیکی نفس‌گیر بود. انسان‌ها اکتشاف در ماه را فقط یک دهه قبل آغاز کرده بودند. حتی آن موقع به ندرت از اتمسفر زمین خارج می‌شدند. تجربه بشر در فضا در آوریل ۱۹۶۱ و با فضانورد روسی یوری گاگارین آغاز شد. وقتی مأموریت آپولو ۸ در دسامبر ۱۹۶۸ سفری به دور ماه داشت، اولین باری بود که انسان از مدار زمین خارج می‌شد. آن زمان تجربیات انسان از فضا به همین‌ها محدود بود.

اما بعد از شش فرود روی ماه که در کمتر از چهار سال محقق شده بود، پرونده سفر به ماه بسته شد. از زمان مأموریت آپولو ۱۷ در دسامبر ۱۹۷۲، دیگر کسی به ماه برنگشت. ناسا چند دهه بعد را روی شاتل‌های فضایی و مأموریت‌های ایستگاه فضایی بین‌المللی تمرکز کرد.

حالا یک‌بار دیگر برنامه‌های سفر انسان به ماه مطرح شده است. ناسا انتظار دارد تا سال ۲۰۲۴ و به واسطه برنامه آرتمیس دوباره روی ماه فرود بیاید. برنامه‌ای که هم بازگشت به ماه را محقق خواهد کرد و هم گام مهمی به سمت تحقق مأموریت مریخ خواهد بود. جف بزوس مؤسس آمازون و آلون ماسک مؤسس اسپیس ایکس هم به اکتشاف در کره ماه توجه دارند.

ناسا و دیگران روی سفر به ماه متمرکز شده‌اند. این توجه همگانی قطعاً نتایج جالبی خواهد داشت؛ نتایجی که ریشه در موفقیت آپولو ۱۱ دارند. در ادامه جنبه‌های مختلف این دستاورد و چیزهایی که در پی خواهد آمد را با هم بررسی خواهیم کرد.

سوال اصلی درباره سفر به ماه: تا آنجا چقدر راه است؟

فاصله زمین تا ماه به خاطر مدار بیضوی ماه متغیر است؛ از ۳۶۳ هزار تا ۴۰۵ هزار کیلومتر. برای اینکه تصویر درستی از این فاصله داشته باشید، ایستگاه بین‌المللی فضایی مقایسه خوبی است. فاصله زمین تا ایستگاه فقط ۴۰۲ کیلومتر است! یعنی یک هزارم فاصله زمین تا ماه!

مأموریت‌های آپولو برای سفر به ماه معمولاً سه روز زمان نیاز داشتند. آپولو ۱۱ در میانه روز سوم سفر به ماه رسید. برای آپولو ۱۵ بلند شدن از روی زمین تا نشستن روی سطح ماه، ۴.۵ روز طول کشید.

چرا زحمت سفر به ماه را به خودمان بدهیم؟

جواب دو کلمه است: رقابت فضایی. رقابتی که از دهه ۱۹۵۰ میلادی آغاز شد و ایالات متحده و شوروی سابق بر سر حقوق و برتری‌های نظامی، ارسال موشک و ماهواره، سگ و میمون و در نهایت انسان به فضای خارج از زمین با هم مسابقه می‌دادند. بعد از بالا گرفتن این رقابت در روز ۲۵ ماه می ۱۹۶۱، رئیس جمهور ایالات متحده جان اف. کندی سفر به ماه و بازگشت موفقیت آمیز را هدف اصلی ایالات متحده معرفی کرد. آن هم قبل از پایان رسیدن دهه ۶۰ میلادی. کندی هم می‌دانست چنین دستاوردی به اندازه هزینه‌هایش، مهم و راهگشا خواهد بود.

فضانوردان چطور به ماه رفتند؟

سفینه خدمات و فرماندهی آپولو

مأموریت‌های کره ماه روی موشک ساترن ۵ (Saturn V) نصب می‌شدند. قدرتمندترین موشکی که تا به امروز ساخته است.

بعد از جدا شدن از موشک ساترن، فضانوردان سفر به ماه را در سفینه فرماندهی و خدمات آپولو یا CSM ادامه دادند. CSM سه بخش داشت: سفینه فرماندهی که شکل کپسول فضایی دارد و شامل جایگاه کارکنان و کنترل پرواز است، سفینه خدمات مصرفی که سیستم‌های پشتیبانی و نیروی محرکه را ارائه می‌کند و سفینه ماه نشین که شکل هندسی با پایه‌های دوکی دارد و دو نفر از فضانوردان را به سطح ماه می‌برد.

آپولو ۱۱ چطور انجام شد و آرمسترانگ در سفر به ماه چه کرد؟

مهم‌تر از همه اینکه ثابت کردند این کار شدنی است. اما روند و جزییات قدم گذاشتن انسان روی ماه این‌قدر ساده نیست. آپولو ۱۱ در روز شانزدهم جولای از مرکز فضایی کندی در فلوریدا برخاست و بعد از طی کردن ۱۵۳۳۷۹۲ کیلومتر در ۸ روز و سه ساعت و ۱۸ دقیقه به زمین بازگشت و در اقیانوس آرام فرود آمد.

سفینه ماه نشین با نام مستعار عقاب بعد از چند دقیقه نهایی و پراضطراب این مأموریت تاریخی روی دریای آسایش (یکی از دریاواره‌های کره ماه) نشست. در این دقایق کامپیوتر سفینه، فضانوردان به سایت فرودی برد که چندان مقبول نبود و به همین خاطر آرمسترانگ مجبور به کنترل دستی سفینه شد. فقط ۲۰ تا ۳۰ ثانیه سوخت برایشان باقی‌مانده بود اما موفق شدند مأموریت را با موفقیت به اتمام برسانند.

چهار ساعت بعد، ساعت یازده شب روز بیستم جولای، آرمسترانگ از سفینه بیرون آمد. آرمسترانگ ۲.۵ ساعت روی سطح ماه بود و سپس آلدرین به مدت ۱.۵ ساعت به او پیوست. آنها قبل از بازگشت به مدار برای پیوستن به نفر سوم تیم فضانوردی آپولو که در سفینه مانده بود، مجموعاً ۲۱ ساعت و ۳۶ دقیقه روی سطح ماه بودند (با احتساب ۷ ساعت خواب).

محدوده اکتشاف فقط ۹۱ متر از سفینه ماه نشین فاصله داشت. آرمسترانگ و آلدرین زیر دمای ۲۰۰ درجه خورشید، کلی عکس و فیلم گرفتند (مثل همه گردشگرها) و سوغات‌هایی از جنس سنگ‌های ماه و نمونه خاک با خودشان برداشتند. در همین مدت چند آزمایش ابتدایی هم انجام دادند؛ یکی برای اندازه‌گیری فعالیت لرزه‌ای و دیگری برای اندازه‌گیری فاصله زمین تا ماه با لیزرهایی که از زمین آورده بودند. آنها در این سفر به ماه یک پرچم امریکا، یکی از مشهورترین ردپاهای تاریخ، یک دیسک سیلیکونی به اندازه سکه که پیام‌هایی از رهبران جهان در سایز میکروسکوپی رویش حک شده بود و پلاک کوچکی با پیام صلح از خودشان به یادگار گذاشتند. پیام صلح آپولو این بود: «ما به خاطر صلح برای تمام بشریت آمدیم.»

سفر به ماه بیشتر با جملات و تصاویر معروف آرمسترانگ شناخته می‌شود. اما بهترین توصیف از این سفر فضایی به آلدرین تعلق دارد: «خرابه باشکوه»

چند نفر شانس سفر به ماه را داشته‌اند؟

خدمه ماموریت آپولو ۱۱

مأموریت‌های آپولو در طول شش بار حضور در کره ماه، دوازده انسان را به سطح ماه رسانده است. بعد از آن خیلی از فضانوردان فاصله دیوانه کننده زمین تا ماه را پشت سر گذاشتند اما هیچ‌وقت روی ماه پا نگذاشتند. شش خلبان سفینه فرماندهی مأموریت‌های فرود روی ماه و خدمه مأموریت‌های آپولو ۸، ۱۰ و ۱۳ کسانی بودند که به ماه رفتند اما روی ماه قدم نگذاشتند. سه نفر از اینها دو بار به ماه سفر کرده‌اند. بنابراین تعداد کل انسان‌هایی که از زمین به ماه رفته‌اند، بیست و چهار نفر است.

چه چیزهایی دیگری روی ماه فرود آمده است؟

بشر همه نوع فضاپیمای بدون سرنشینی به ماه فرستاده است. اما افتخار اولین حضور به فضاپیمای لونا ۲ (Luna 2) شوروی در سال ۱۹۵۹ تعلق دارد. اولین فضاپیمای ایالات متحده که روی ماه فرود آمد، رنجر ۴ (Ranger 4) در سال ۱۹۶۲ بوده است. هر دو کشور در سال‌های دهه شصت میلادی چندین فضاپیمای دیگر هم به ماه فرستادند. از بین تمام این فرودها، فقط چند مورد فرود آرام بوده‌اند.

در سال‌های اخیر کشورهای دیگر هم وارد این بازی شده‌اند. چین در سال ۲۰۱۳ فضاپیمای Chang’e 3 را روی ماه فرود آورد. این اولین فرود آرام بعد از فضاپیمای لونا ۲ در سال ۱۹۷۶ بود. ژانویه امسال هم Chang’e 4 اولین فضاپیمایی شد که روی طرف تاریک و مرموز ماه فرود آمده است. اسرائیل هم در آوریل امسال یک تلاش ناموفق برای فرود فضاپیما روی ماه داشته است.

ماجرای سفر به ماه چطور ادامه پیدا خواهد کرد؟

موشک جدید ناسا برای سفر به ماه

ناسا قصد دارد تا سال ۲۰۲۴ فضانوردان را دوباره به ماه بفرستد. این تصمیم در قالب برنامه آرتمیس و با یک موشک و کپسول خدمه کاملاً جدید محقق خواهد شد. این برنامه در نهایت با فضاپیمای گیت‌وی ادغام می‌شود که در مدار ماه خواهد ماند تا مأموریت روی سطح ماه به اتمام برسد. جزییات بیشتر در این مطلب نمی‌گنجد اما جدول زمانی برنامه بازگشت به ماه برایتان جالب خواهد بود:

  • اواخر ۲۰۱۹ – اولین ارسال محموله/فرود تجاری روی ماه
  • ۲۰۲۰ – پرتاب موشک و سفینه جدید در قالب ماموریت اکتشافی شماره یک
  • ۲۰۲۲ – حضور فضانوردان در ماه در قالب ماموریت اکتشافی شماره دو
  • ۲۰۲۲ – تنظیم اولین بخش گیت‌وی برای دوره آزمایشی یک ساله در فضا، آزمایش موشک خصوصی
  • ۲۰۲۳ – فرود یک روور به کمک بخش خصوصی صنعت فضایی
  • ۲۰۲۴ – حضور فضانوردان امریکایی در ماه (از جمله اولین زن)
  • ۲۰۲۸ – حضور مداوم و پایدار روی ماه

ناسا این اقدامات را به عنوان بخشی از مقدمات اولین مأموریت سرنشین‌دار به مریخ می‌بیند. این مأموریت به صورت آزمایشی در دهه ۲۰۳۰ میلادی اجرایی خواهد شد.

در ماه می، ناسا نام برخی از کمپانی‌های خصوصی که بخشی از برنامه سفر به ماه هستند را اعلام کرد. بوئینگ، لاکهید مارتین، بلو اوریجین و اسپیس ایکس مهم‌ترین نام‌ها هستند.

من کی می‌توانم به ماه بروم؟

اگر درآمد خیلی هنگفت یا دوستی در بخش خصوصی صنعت فضایی داشته باشید، این آرزویتان روزی محقق می‌شود. ایلان ماسک قصد دارد یک میلیارد ژاپنی با نام یوساکو مازاوا را به عنوان اولین مسافر تجاری به ماه بفرستد! این سفر دور ماه توسط موشک BFR اسپیس ایکس اجرا خواهد شد. مازاوا هم قصد دارد گروهی از هنرمندان را با خودش به این سفر یک هفته‌ای ببرد. البته این سفر شامل فرود روی ماه نمی‌شود.

اگر شما جای ایلان ماسک یا مازاوا بودید، چه کسی را با خودتان به ماه می‌بردید؟ اصلاً به اندازه این کارآفرینان و دانشمندان درباره سفر به ماه خوش‌بین هستید؟ نظرتان را با آرادمگ در میان بگذارید.