«آمل»؛ شهر هزار سنگر

آمل یکی از شهرستانهای بزرگ و باستانی در استان مازندران است. این شهرستان به دلیل دارا بودن طبیعت بسیار زیبا و روستاهای توریستی با جنگلهای انبوه یکی از مقاصد اصلی سفرهای پاییزه در ایران است. با آراد مگ همراه باشید تا با جاذبه‌های تاریخی و طبیعی این شهرستان زیبا آشنا شویم.

مختصری در مورد آمل

آمل در میان استان سرسبز مازندارن واقع شده است. این شهرستان از شمال با محمود آباد، از جنوب با استان تهران از شرق با بابل و بابلسر و از غرب با شهرستان نور همسایه است. آمل در دوره‌های مختلفی از تاریخ ایران مرکز مازندران بوده و تاریخچه‌ای پر فراز و نشیب دارد. موقعیت استراتژیک و وجود رودخانه پرآب هراز موقعیت ممتازی به این شهر زیبا بخشیده است.

آمل در دل خود جاذبه‌های تاریخی و طبیعی فراوانی دارد، قله‌های متعدد، رودها، جنگل‎‌ها، آبشارها و بناهای تاریخی همگی دست به دست هم دادند و آمل را به یکی از گردشگر پذیرترین شهرهای ایران تبدیل کرده‌اند.

یکی از مهمترین وقایع تاریخی این شهر مبارزه مسلحانه مارکسیستها علیه نظام جمهوری اسلامی ایران بود که در سال ۱۳۶۰ به وقوع پیوست و با درایت مردم، سپاه و بسیج ظرف ۴۸ ساعت خنثی شد. در این ماجرا نیروهای مردمی نقش بسیار پر رنگی داشتند. بعد از این واقعه آمل به شهر هزار سنگر شهرت یافت.

جاذبه های تاریخی

آتشکده آمل

یکی از جاذبه‌های تاریخی شهر آمل بنای چهارگوشی است که گنبد دو پوسته مخروطی شکلی بر روی آن سوار شده است. برخی منابع این بنا را آتشکده ای مربوط به دوره اشکانی – ساسانی می‌دانند که بعدها در دوره اسلامی و در قرن نهم هجری به عنوان مقبره از آن استفاده شده است. فردیکه در این بنا دفن شده یکی از دانشمندان مشهور ایرانی بوده و به همین علت به این بنا بقعه شمس آل رسول نیز گفته می‌شود. طول هر ضلع این بنا حدود ۷ متر بوده و در هر ضلع آن دو طاقنمای تودر تو و کم عمق به کار رفته است. طاقنما به همراه قوس، قرنیز، آجرکاری و کاشکاری مجموعا این بنای کهن آجری را تزئین کرده‌اند.

گرچه این آتشکده از قدمت بالاتری برخوردار است اما در فهرست آثار ملی به عنوان بقعه‌ای متعلق به قرن نهم هجری به ثبت رسیده است.

برج هشتل آمل

برج هشتل یا به عبارتی برج‌های هشتل یکی دیگر از دیدنی های تاریخی شهرستان آمل هستند که نام خود را از روستایی که در ان قرار دارند، گرفته‌اند. روستای هشتل در شرق آمل و در فاصله ۱۰ کیلومتری از آن واقع شده است.

برجهای هشتل چند برج هستند که در کنار هم به شکل مثلث قرار گرفته‌اند. بزرگترین آن بقعه‌ای است به یکی از سرداران میر قوام الدین مرعشی تعلق دارد. او فردی بود که برای حفاظت از جان مردم در مقابل سپاهیان چنگیز ایستادگی کرد و کشته شد.

این بقعه چهار ضلعی است و در هر ضلع آن طاقنمایی بلند و زیبا به کار رفته و گنبدی رفیع بر بلندای آن ایستاده است. گنبد این بنا مخروطی شکل و زاویه دار است. سایر گنبدها نیز به بقعه متصلند. این اثر در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

قلعه ملک بهمن

در نزدیکی روستای شاهاندشت در بخش لاریجان قلعه‌ای وجود دارد که همه ان را به نام قلعه ملک بهمن می شناسند. این قلعه به ملکه خلاء یا قلاع نیز مشهور است.

کارشناسان قدمت این قلعه را حدود ۳ هزار سال تخمین زده‌اند. این بنا در گذشته متعلق به حکام نور و کجور و رستمدار بوده که به حکام پادوسبانیان مشهور بودند. آتشکده‌ای نیز در بیرون از قلعه وجود دارد که سبک معماری آن با قلعه همخوانی دارد.

این بنا که در ارتفاعات شاهاندشت ساخته شده بنایی است که مصالح آن سنگ و ساروج است. بنای قلعه چند طبقه است و بخشها و اتاقهای مختلفی دارد. چند برج دیده بانی در این قلعه وجود دارد که جایگاه نگهبانان بوده است. از طریق پله‌هایی نسبتا بلند می‌توان به این برجها دسترسی پیدا کرد.

تنها راه ورودی به قلعه، مسیری زیر زمینی است که امروزه مسدود شده و تنها کوهنوردان می‌توانند با عبور از دیواره جنوبی به داخل قلعه دسترسی پیدا کنند.

پل دوازده چشمه

در مرکز شهر آمل و بر روی رودخانه هراز، پلی قدیمی قرار دارد که به پل دوازده چشمه مشهور است. عده‌ای از محققین ساخت این پل را به پیش از اسلام نسبت می‌دهند و برخی آن را از آثار دوره صفوی می‌دانند.  این پل دارای دوازده چشمه است که از زیر آن آب جریان دارد. در سالهای اخیر شهرداری، فضای زیر پل را به فضای سبز تبدیل کرده و در زیر دو دهانه در غرب پل جاده‌ای برای عبور و مرور اتوموبیلها ایجاد کرده است. ۱۲ پله، پل هراز و پل امام حسن عسگری از دیگر نامهای این جاذبه تاریخی است. پس از گذشت سالها همچنان عبور و مرور از روی این پل جریان دارد. در حوالی این پل نیز در دوره پهلوی پل دیگری احداث شده که به پل معلق مشهور است.

موزه تاریخ آمل

در کنار جاذبه‌های تاریخی و طبیعی این شهرستان موزه بسیار غنی و زیبایی در آمل وجود دارد که در عمارت سابق دارایی برپا شده است.  این موزه در خیابان امام رضا و در محدوده دو پل معلق و دوازده چشمه واقع شده است.

موزه تاریخ آمل بنایی سه طبقه است که در آن می‌توان به تماشای آثار، اشیاء و اسناد تاریخی و آثار مردم شناسی نشست و با تاریخچه این منطقه آشنا شد.

بخش باستان شناسی این موزه شامل آثار و اشیاء بدست آمده از تپه‌های باستانی است که بعضا به هزاره سوم و چهارم پیش از میلاد تعلق دارند. اشیاء باستانی موجود در این بخش از پیش ار تاریخ تا دوره قاجار را در برمی‌گیرد. سفال، آثار سنگی و سکه‌هایی از دوره هخامنشی تا دوره قاجار یکی از بخش‌های جذاب این موزه است.

در قسمت دیگری از این موزه صنایع دستی و آثار مردم شناسی چون جاجیم، گلیم، ظروف و اشیائی چون آفتابه ، لگن، سینی و ابزار مورد استفاده در زندگی روزمره به نمایش درآمده است.

اسناد تاریخی نیز بخش دیگری است که دست نوشته‎‌های دوره قاجار تا مکاتبات اداری و اسناد مربوط به وقایع طبیعی چون سیل و زلزله در این بخش گردآوری شده است.

بنای موزه نیز در سال ۱۳۱۵ متعلق به اداره مالیه بوده که بعدها با تغییر کاربری در اختیار سازمان میراث فرهنگی قرار می‌گیرد و میراث با انجام مرمتهای مورد نیاز آن را به موزه تاریخ تبدیل می‌کند.

موزه شهدا

در میان عمارت میر قوام الدین مرعشی ملقب به میر بزرگ نزدیک به مصلی شهر آمل، موزه‎‌ ای برپا شده که به نمایش آثار هشت سال دفاع مقدس اختصاص دارد.

موزه شهدا در۲۲ بهمن سال ۸۶ در این مکان تاسیس شد. این مکان مقبره‌ای متعلق به موسس مذهب مرعشی است که به میر بزرگ شهرت دارد. یادگاری‌های مربوط به شهدا، وصیت نامه‌ها، کروکی‌ها و سایر آثار به جای مانده از این بزرگمردان در معرض نمایش عموم قرار دارد.

از قسمتها جالب توجه در این موزه گالری شهدای ششم بهمن است که به نوعی دلاوریهای مردم آمل در بهمن ماه سال ۱۳۶۰ را روایت می‌کند. جزئیات این حماسه در قالب ماکتی ساخته و به نمایش در آمده است. یادمانهایی نیز از ۴۰ شهید این حادثه در این گالری قابل دیدن است.

جاذبه های طبیعی

آبشار آب مراد

آبشار اب مراد پدیده طبیعی بسیار زیبایی است که در روستای لاسم شهرستان آمل می‌توان آن را دید. این روستا در منطقه بالا لاریجان و در مسیر جاده هراز قرار دارد و فاصله آن تا مرکز شهر آمل حدود ۱۰۰ کیلومتر است.

روستای لاسم به دلیل قرار گرفتن در در دامنه شمالی خط الراس کوههای دوبرار دارای چندین آبشار زیباست اما از میان آنها تنها می‌توان به پایین ترین آنها که آب مراد نام دارد دسترسی پیدا کرد. این آبشار در میان شکاف کوه قرار گفته و گویی درون غار پنهان است.

آبشار آب مراد علاوه بر جذابیت طبیعی دارای ارزش تاریخی نیز هست، چرا که در گذشته از تفرجگاههای شاهان قاجار خصوصا ناصرالدین شاه بود و شعری از ناصرالدین شاه بر سر در  غار مانند این آبشار حک شده و تصاویری از شکار و شکارچی بر روی بدنه آن حکاکی شده است.

آب اصلی این آبشار از برفها و یخهای دائمی که در ارتفاعات قرار دارد تامین می‌شود. هوای پاک کوهستانی، طبیعت چشم نواز و گله های پراکنده چهارپایان در طبیعت، این منطقه را به تابلوی زیبایی از آفرینش تبدیل کرده است.

به باور بومیان این روستا، هرکه در دل حاجتی  داشته باشد و به زیر آبشار رود حتما به خواسته دلش می‌رسد. صعود به این آبشار نیازمند تبحر و تجربه کافی است.

آبگرم استراباکو

یکی دیگر از جاذبه‌های مفرح و طبیعی شهرستان آمل چشمه آبگرم استرابکو است که هر ساله گردشگران  زیادی خصوصا پایتخت نشینان را به سوی خود جذب می‌کند. این آبگرم نیز در محدوده لاریجان و در منطقه ای که قلابن نام دارد واقع شده است.

آبگرم استراباکو طبق تعریفی از سه واژه ایستار، اب و کوه تشکیل شده است. ایستار نیز احتمالا همان ایشتار ایزدبانوی باروری در میان رودان است. باوری نیز در مورد این آبگرم وجود دارد که به گذشته های دور باز می‌گردد. به گفته پیشینیان زنانی که صاحب فرزند پسر نمی‌شدند در این آب خود را شستشو می‌دادند و معتقد بودند که به زودی صاحب فرزند پسری خواهند شد.

چشمه آبگرم استراباکو مجموعه‌ای از ۴ چشمه نزدیک به هم است که از میان کوه جوشیده و در دو استخر بزرگ جمع می شود و در ادامه به رودخانه هراز می‌ریزد.

دمای آب این چشمه ۳۴ درجه سانتیگراد تعیین شده و مواد درون آن در در درمان بیماریهای پوستی، گرفتگی های عضلانی و دردهای کلیوی بسیار مفید است.

این چشمه روباز است و امکاناتی برای استفاده مسافران برای آن در نظر گرفته شده است.

بهار تابستان و اوائل پاییز بهترین زمان سفر به این منطقه زیباست.

آبشار ناندل

در میان جاذبه‌های طبیعی شهرستان آمل روستایی زیبا به نام ناندل وجود دارد که شهرت خود را مدیون آبشار زیبایی است که از صخره‎‌ای بلند به پایین جریان دارد.  این روستای زیبا در جنوب آمل و در جاده هراز و در مسیر قله باشکوه دماوند قرار گرفته و یکی از مسیرهای کوهنوردان برای دستیابی به قله دماوند است.

این آبشار باشکوه که از حجم آب زیادی نیز برخوردار است در پایین دست پل فلزی روستای واقع شده است و منظره بسیار زیبایی ایجاد کرده است.

آبشار یخی نوا

یکی دیگر از جاذبه های حیرت انگیز طبیعی در این شهرستان آبشار یخی نوا نام دارد که این آبشار نیز در بخش لاریجان و محدوده روستاهای نوا و نیاک در دامنه های دماوند واقع شده است. قرار گفتن این ابشار در ارتفاع ۲۵۰۰ متری از سطح دریا موجب شده آب و هوایی سرد در طول سال بر این منطقه حاکم باشد و آبشار همواره ظاهری یخ زده داشته باشد.

جریان آب به مرور باعث یخ بستن این آبشار شده و ظاهری قندیل مانند پیدا کرد است. این ابشار ارتفاعی حدود هشت متر و عرضی در حدود سه متر دارد و تنها در فصل تابستان با گرم شدن هوا کمی قندیلهای آن آب شده و باریکه‌ای آب از آن جاری می‌شود. دیدن این آبشار و صعود از آن خصوصا در فصل زمستان تنها برای کوهنوردانی با تجهیزات مناسب امکان پذیر است.

دریاچه دو خواهران

جاذبه طبیعی دیگری در بخش لاریجان جا خوش کرده که به دریاچه دو خواهران شهرت دارد. این دریاچه نزدیک به قله باشکوه دماوند و در ارتفاع ۳۸۸۰ متری و در محلی دنج و آرام واقع شده است.

 آب این دریاچه محصول ذوب برف های زمستانی است و آب بسیار سردی دارد. نام این دریاچه به دلیل قرار گرفتن نزدیک به مجموعه قله‌های دو خواهران به این نام خوانده می‌شود. نزدیک دریاچه برکه‌ای به رنگ فیروزه‌‌ای وجود دارد که شکوه و زیبایی این دریاچه را دو چندان کرده است. دریاچه دو خواهران در منطقه ای برفچالی واقع شده و در تابستان نیز همچنان مقداری برف در اطراف آن وجود دارد. وجود رودخانه سه سنگ و تپه ماهورهای زیبا از دیگر جذابیت‌های اطراف دریاچه  است.

آبشار امیری آمل

میان طبیعت زیبای بخش لاریجان آبشاری وجود دارد که کمتر شناخته شده است. این آبشار در منطقه‌ای ییلاقی به نام امیری و در حوالی روستایی به نام شمس آباد واقع شده است. شکل کوهها و وفور برف و باران در ارتفاعات موجب پدید آمدن چنین آبشار زیبایی در این منطقه شده است. این آبشار از بلندای صخره‌ای مرتفع به صورت دو پله به پایین می‌ریزد و منظره بسیار زیبایی را خلق کرده است. سرچشمه این ابشار در کنار درخت بید سفیدی است که بومیان به آت تک فک می‌گویند.

برخی از منابع ارتفاع این ابشار را ۱۰۰ متر ذکر کرده‌اند. برای دسترسی به این جاذبه پس از رسیدن به منطقه امیری که در جنوب امل قرار دارد باید حداقل یک ساعت پیاده روی برای خود در نظر بگیرید.

آبشارهای چلاو

چلاو دهستانی سرسبز و زیبا از توابع شهرستان آمل است که روستاهای متعددی دارد و به دلیل قرار گرفتن در دامنه های البرز میزان بارندگی در آن زیاد است و همین بارندگی ها موجب شده این منطقه جنگلهای سرسبز و زمینهای بسیار حاصلخیزی داشته باشد.

نام چلاو نیز تغییر شکل یافته واژه شلاب به معنای باران های سیل آساست. همین طبیعت و آب و هوا موجب شده در این منطقه ۴ آبشار زیبا تشکیل شود. آبشارهای اول تا سوم پهن و پلکانی است و ارتفاع آنها حدود ۷ الی ۸ متر است. اما آبشار چهارم بلندترین و زیباترین آبشار  این منطقه است که حدود ۲۳ متر  ارتفاع دارد و حوضچه بزرگی در پای آن تشکیل شده است. برای رفتن به این آبشارها باید از آمادگی بدنی کافی برخوردار باشید و لوازم مورد نیاز را همراه با خود بردارید.

پارکهای آمل

پارک جنگلی هلومسر آمل

از دیگر جاذبه‌های شهر آمل پارکی به نام هلومسر است. این پارک جنگلی با وسعتی حدود ۶۷ هکتار یکی از وسیعترین و بزرگترین پارکهای مازندران است.

این پارک از پوشش جانوری و گیاهی متنوعی برخوردار بوده و در فاز نخست آن امکانات مناسبی برای اتراق مسافران چون سرویس بهداشتی، الاچیق، سکوهای اسکان، فضای بازی کودکان، کافی شاپ و … ایجاد شده است.

این پارک بزرگ و زیبا در کنار پارک میرزا کوچک خان جنگلی، توقفگاه بسیار مناسبی برای مسافران این شهر است. هلومسر در جاده هراز و در مسیر آمل به امامزاده عبدالله قرار گرفته است.

پارک میرزا کوچک خان جنگلی

پارک میرزا کوچک خان جنگلی نیز تفرجگاه پر درخت دیگری در مسیر آمل به تهران است که در فصل بهار و تابستان و در ایام تعطیل مملو از مسافر می‌شود. عبور رودخانه هراز از ضلع شرقی این پارک سرسبزی و طراوت آن را دوچندان کرده است. پارک میرزا کوچک خان جنگلی انبوه و جاده‌ای زیبا دارد و با وسعت مناسب و امکانات ایجاد شده، به عنوان یکی از بزرگترین پارکهای خاورمیانه شناخته شده است. آبشار، هزار پله، چشمه آبسرد  به همراه امکاناتی چون سرویسهای بهداشتی، نیمکت، اجاق، الاچیق، رستوران، قهوه خانه، سکوی چادر و … این بوستان را به یکی از مناطق نمونه گردشگری تبدیل کرده است. این پارک در منطقه زرکه در جنوب آمل واقع شده و از طریق هراز می‌توان به آن رسید. این پارک در فصل پاییز بسیار دیدنی است.

پارک دهکده طلایی آمل

دهکده طلایی نیز بوستان مصفای دیگری در میان شهر آمل است که رود هراز از میان آن عبور کرده و دو پل معروف ۱۲ پله و معلق در مسیر آن واقع شده‌اند. این پارک در رده یکی از زیباترین بوستانهای ایران جای دارد.

دریاچه، رودخانه، قایقرانی، محوطه های مناسب بازی برای کودکان و بزرگسالان، امکانات بهداشتی و پلاژهای مناسب برای اقامت مسافران آن را به یکی از گزینه های برتر اقامت مسافران شهر آمل تبدیل کرده است. این پارک وسیع و زیبا از پل میر بزرگ آغاز و به پارک نارنجستان منتهی می‌شود.

روستاگردی در آمل

شهرستان  آمل روستاهای بسیار زیبایی نیز دارد که هر کدام از آنها به دلیل دارا بودن طبیعت و جاذبه هایی خاص توانستند جایگاه ویژه‌ای در زمینه گردشگری به دست آورند. در زیر به تعدادی از روستاهای شاخص این شهر اشاره می‌کنیم.

روستای وانا

وانا یکی از روستاهای تاریخی شهرستان آمل است که در مسیر جاده هراز و در بخش لاریجان قرار گرفته است. عبور رودخانه هراز از کنار این روستا سرسبزی بسیاری به آن بخشیده است. وانا شهرت خود را مدیون کتیبه‌ ای تاریخی است. این کتیبه که از دوره قاجار به جای مانده، شکل شاه نام دارد و شامل نگاره‌هایی از ناصرالدین شاه و ملازمان اوست. این کتیبه در میان صخره‌ای در محلی به نام تنگه بریده واقع شده است. از مرکز شهر آمل تا روستای وانا حدودا ۷۰ کیلومتر است و کتیبه آن را می‌توان در پشت تونل وانا دید.

روستای فیلبند آمل

یکی دیگر از روستاهای دیدنی شهرستان آمل روستای ییاقی فیلبند است. ارتفاع بسیار این روستا موجب شده زمستانهای بسیار سرد و تابستانهای مطبوع و خنکی بر آن حاکم باشد. ارتفاع ۲۳۰۰ متری این ییلاق باعث شده تا این منطقه به عنوان بام شرقی مازندران شهرت پیدا کند. علاوه بر طبیعت زیبای این روستا چیزی که گردشگران را به وجد میآورد دیدن اقیانوس ابر از ارتفاعات این روستاست.

روستای بلیران

اگر اهل روستاگردی هستید روستای زیبای بلیران نیز از مکانهایی است که می‌تواند جذابیت های بسیاری برای شما داشته باشد. این روستا علاوه بر طبیعت زیبا دارای دو چشمه اب معدنی در بالا دست رودخانه به نامهای گرو و لاله زار  است که خواص درمانی بسیار بالایی در درمان بیماریهای پوستی و روماتیسمی دارند. در پایین دست این رودخانه نیز چند چشمه آب معدنی دیگر قرار دارد که آب آنها به داخل رودخانه سرازیر می‌شود. از این روستا نیز ابزارهایی سنگی و نشانه‌هایی از زندگی انسانهای نخستین بدست آمده که نشان دهنده قدمت بالای سکونت انسان در این منطقه است. توسکا سرا، اردشیرون، هلیا تپه،خشت سی چشمه، امامزاده ولی و کال چنگوم نیز از دیگر  مکانهای دیدنی روستای بلیران است. این روستا در جاده قدیم آمل به بابل قرار گرفته و از مرکز شهر تا آن حدود ۱۹ کیلومتر است.

روستای آب اسک آمل

اب اسک روستای بسیار مشهور دیگری است که در جنوب آمل قرار دارد. از جاذبه‌های این روستا مراسم جذاب ورف چال و سنت زیبای زن شاهی است که هر ساله در یکی از روزهای اردیبهشت ماه برگزار می‌شود. طبق این سنت زیبا مردان در یک روز کل روستا را ترک کرده و به دامنه های کوه می‌روند تا برف های باقی مانده را برای سال بعد در چاهی ذخیره کنند و زنها نیز در این روز در روستا به پادشاهی می‌رسند. سنت زن شاهی با اداب و سنتهای بسیار جالبی همراه است.

برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه به مقاله زیر رجوع کنید:

عجایب روستاهای ایران

آیا شما سفری به این شهر زیبا داشتید؟

اگر اهل سفرهای پاییزی هستید سفر به این شهر زیبا را فراموش نکنید.

مائده معیری
دانش آموخته ایرانشناسی، عاشق سفر و قلم