خوزستان زرخیز؛ سرزمین نخلستان‌ها (بخش اول)

خوزستان

خوزستان سرزمینی با قدمت بیش از ۲۵۰۰ ساله، مهد جوامع بشری نام گرفته است. این استان جنوبی کشور، دارای اقوام مختلف، مردم خون‌گرم و آثار باستانی و تاریخی بی‌نظیری است. این استان را به دلیل خاک حاصلخیز استان زرخیز ایران می‌نامند

کوله‌بار سفر می‌بندیم و با آراد مگ همراه می‌شویم تا به خوزستان ، یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن بشری سفر کنیم و با جاذبه‌های بی‌شمارش آشنا شویم.

معرفی خوزستان

استان خوزستان با حدود ۶۴ هزار کیلومتر مساحت در جنوب غربی ایران واقع شده است. شهر اهواز مرکز استان خوزستان است  و این استان ۲۷ شهرستان را در خود جای داده است. استان خوزستان  از شمال با استان لرستان، از شمال شرقی و شرق با استان چهار محال و بختیاری، از شمال غربی با استان ایلام، از شرق و جنوب شرقی با استان کهکیلویه و بویر احمد و جنوب با استان بوشهر و خلیج فارس و از غرب با کشور عراق همسایه است.

این استان به دو بخش کوهستانی و جلگه‌ای تقسسیم می‌شود که بخش عمده آن را بخش جلگه‌ای تشکیل داده است. استان خوزستان همچنین از سمت شمال و شرق توسط کوه‌های زاگرس احاطه شده است و هرچه به سمت مرکز استان پیش برویم از ارتفاع این کوه‌ ها کاسته شده و تپه ماهورها دیده می‌شود. کوه چو، زردکوه، شاویش، آب ‌بندان، مامازاد، کوه سیاه و کوه چال از جمله کوه ‌های خوزستان هستند.

جاذبه‌های گردشگری خوزستان

خوزستان دارای جاذبه‌های تاریخی و طبیعی بی‌شماری است که در ادامه با برخی از آن‌ها آشنا خواهیم شد.

آرامگاه دانیال نبی

آرامگاه دانیال نبی

آرامگاه دانیال نبی یکی از جاذبه‌های تاریخی و مذهبی این استان است که در خیابان امام خمینی شهر شوش واقع شده است. دانیال نبی پیامبری از قوم یهود است و به جز پیامبر اسلام، تنها پیامبر دفن شده رو به کعبه، دانیال نبی است. یکی از جذابیت‌های این آرامگاه معماری خاص آن است که یادگار دوره سلجوقی می‌باشد. ورودی این زیارتگاه با کاشی‌کاری‌ی ایران اسلامی تزیین شده است. در میان صحن آرامگاه حوضی به چشم می‌خورد. این آرامگاه دارای دو بزرگ و کوچک است و حجره‌هایی اطراف آن قرار دارند. اتاقک‌هایی که دور تا دور حیاط قرار گرفته‌اند محلی برای استراحت زائرین و گردشگران است.

در میان دو صحن، بنای اصلی آرامگاه خودنمایی می‌کند و نمایبیرون ان مزین به کاشی‌کاری‌های زیبایی است. دو مناره با ارتفاع ۱۰ متری در دو طرف این بنا قرار گرفته است. داخل بنا با گچ‌‌بری‌های زیبا و آینه‌کاری و همچنین سنگ‌های مرمر تزیین شده‌ است و در مرکز این فضای دلنشین یک ضریح باشکوه قرار گرفته است.

گنبد آرامگاه نبی یکی از خاص‌ترین گنبدها به شمار می‌رود. سبک این گنبد را اورچین می‌نامند. اورچین گنبدی مخروطی شکل است که روی آن پلکانی ساخته شده است و فرمی پله‌‌ای دارد. این نوع گنبد به نام‌های پلکانی، مُضَرَّس و آناناسی نیز مشهور است. برخی بر این باورند که در طراحی این نوع گنبدها از ساقه درخت خرما الهام گرفته شده است که در این منطقه به وفور یافت می شود؛ زیرا ساقه درخت خرما نیز ساختاری پله‌ای دارد.

زیارتگاه دانیال نبی در شهریورماه ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و هر ساله گردشگران زیادی را با مذهب و عقیده‌های متفاوت به سوی خود می‌کشاند. اهمیت و محبوبیت این بنا به حدی است که یکی از شاخصه‌های مهم اجتماعی و مذهبی شهر شوش نیز به شمار می‌رود.

سازه‌های آبی شوشتر

سازه های آبی شوشتر

سازه‌های آبی شوشتر، یک سیستم آبیاری پیچیده است که قدمت آن به دوران داریوش بزرگ باز می‌گردد. در زمان هخامنشیان تا ساسانیان، برای بهره بردن هرچه بیشتر از آب، با طرحی بسیار هوشمندانه، مجموعه‌ای به هم پیوسته از پل‌ها، بندها، آسیاب‌ها، آبشارها، کانال‌ها و تونل‌های عظیم هدایت آب ایجاد کردند. هم اکنون بخشی از این ساختار پیچیده باقی مانده است و ریزش آب حاصل از پساب آسیاب‌ها، آبشارهای مصنوعی زیبایی را خلق کرده است و باعث ایجاد مناظری چشم‌نواز در میان شهر شده است. این مجموعه هوشمندانه، موزه‌ای از سند آب ایران باستان است و نشان می‌دهد که ایرانیان در علوم مهندسی آب از دانش بالا و پیشرفته‌ای برخوردار بوده‌اند.

نحوه کار سازه‌های آبی

سد گرگر مسیر رودخانه را مسدود کرده و سطح آب در پشت آن بالا می آید تا به سه تونل حفر شده در تخته سنگ برسد. این تونل‌ها آب را به مجموعه هدایت کرده و به وسیله آن‌ها آب در کانال‌های متعددی جریان می‌یابد. آب پس از گرداندن چرخ آسیاب‌ها به شکل آبشارهایی به محوطه‌ای حوضچه مانند می ریزد. این محوطه علاوه بر استفاده‌های صنعتی، در روزهای کم آبی نیز،  آب مورد نیاز ساکنان شهر را تامین می‌کرده است.

آثار شاخص سازه‌های آبی شوشتر

شاخص‌ترین آثار سازه‌های آبی شوشتر شامل بند میزان، برج کلاه‌ فرنگی، رودخانه دست کند گرگر، پل بند گرگر، مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی، پل بند برج عیار، نیایشگاه صابئین، قلعه سلاسل، بند ماهی‌سازان شوشتر، کانال داریون، بند خاک، پل بند شادروان، پل شاه علی، پل بند لشکر، بند شرابدارو  بند دختر می‌شود که این آثار در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت گردیده‌اند.

کول خرسان

کول خرسان خوزستان

در ۲۵ کیلومتری شهرستان دزفول، دره‌ای شگفت‌انگیز با نام کول خرسان جا خوش کرده است که به دره ارواح نیز مشهور است. این دره بخشی از رشته کوه‌های زاگرس به حساب می‌آید و آب و هوایی متبوع دارد. برای رسیدن به این دره باید ۲۰ تا ۲۵ کیلومتر پیاده روی کنید. از آنجایی‌که این منطقه کمتر شناخته شده است، منطقه‌ای بکر و تماشایی محسوب می‌شود. اگر به سفری ماجراجویانه علاقه دارید حتما سری به این مکان بزنید. برای دیدار با این دره زیبا باید طبیعت‌گردی حرفه‌ای باشید تا حادثه‌ای برایتان رخ ندهد.

در مسیر رسیدن به کول خرسان جاذبه‌های بی‌نظیر دیگری بر سر راهتان قرار دارد. از جمله آثار طبیعی که در این مسیر رویایی با آن روبه رو خواهید شد، رودخانهسد دز است که می‌توانید در آن تنی به آب بزنید و نفسی تازه کنید. قلعه شاداب از دیگر جذابیت‌های این مسیر به شمار می‌رود؛  قلعه‌ای با ۱۰ کیلومتر طول و ۴ کیلومتر عرض که به عنوان یکی از بزرگترین قلعه‌های طبیعی ایران شناخته شده است.

دره ارواح

این قلعه کاملا در داخل کوه کنده شده و بسیار متفاوت از دیگر قلعه‌ها است. بعد از پشت سر گذاشتن قلعه، دره اشکفت زره نمایان می‌شود که برخی آن را با در کول خرسان اشتباه می‌گیرند. با ورود به دره کول خرسان به دیواره‌هایی می‌رسید که با ارتفاع حدود ۲۰۰ متر از هر سویی شما را احاطه کرده‌اند و با قرارگیری در میان آن‌ها دیگر قادر نخواهید بود آسمان را ببینید، شاید به همین علت به آن دره ارواح می‌گویند. وقتی به دهانه کول رسیدید باید کلاه ایمنی بر سر بگذارید، چراکه امکان سقوط سنگ‌های گیر کرده در میان دیواره‌های دره وجود دارد. در بستر این دره آب در جریان است که از چشمه‌های درون آن سرچشمه می‌گیرند.

از ابتدای کول تا انتهای آن حدود ۱۰ کیلومتر است و در انتهای مسیر دره، سطح آب به حدی افزایش پیدا می‌کند که باید شنا کنید در نهایت رودخانه خروشان دز نمایان می‌شود. از اینجا به بعد خطر سفر چندین برابر می‌شود و تنها اگر شناگر ماهری با تجهیزات کامل باشید، می‌توانید مسیر را ادامه بدهید.

پس از پیمایش کول خرسان، در انتهای آن به دره غاری قوسی شکلی خواهید رسید که مانند یک تونل به نظر می‌رسد که در انتهای آن حوضچه‌ای با ۵۰ متر طول و ۳ متر عرض به نام گوهر قرار دارد که به رودخانه دز می‌ریزد. بهترین زمان برای رفتن به این منطقه اواسط خردادماه اسنت که از بارندگی‌ها کم می‌شود.

دره توبیرون

دره توبیرون خوزستان

در ۲۰ کیلومتری شرق شهرستان دزفول، دره‌ای با نام توبیرون نهفته است. این پدیده طبیعی زیبا از فرسایش چند هزار ساله آب‌های جاری روی سنگ‌ها به وجود آمده است.  دیواره صخره‌های آن مملو از گیاهان وحشی است ارتفاع  برخی از آن‌ها به ۱۰۰ متر می‌رسد. جنس مواد تشکیل دهنده بخش‌های مختلف دره، ماسه سنگ است. در دوران کم آبی، عمق زیاد دره مانند یک زهکش عمل می‌کند و با جمع کرن آب سفره‌های زیرزمینی در کف دره جریان آب شکل می‌گیرد تا جایی که باعث پدید آمدن  دو آبشار کوچک و بسیار زیبا در مسیر دره شده است. دمای این دره با شرایط خاصی که دارد در اغلب اوقات بین ۲۰ تا ۲۵ درجه خنک‌تر از دمای بیرون است و این هوای خنک برای مردم جنوبی بسیار دلچسب است و به  همین سبب این دره از تفرج‌گاه‌هایی است که بسیاری از مردم مناطق اطراف را به سوی خود جذب می‌کند.

پیاده‌روی و آب‌بازی در دره توبیرون و عکاسی از مناظر بی‌نظیر و تماشایی آن، از تفریحاتی است که نصیب کسانی می‌شود که به این منطقه سفر می‌کنند.

زیگورات چغازنبیل

زیگورانت جغازنبیل خوزستان

یکی از جاذبه‌های استان خوزستان که قدمت آن به سال ۱۲۵۰ پیش از میلاد بازمی‌گردد در ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان شوش و ۳۵ کیلومتری غرب شهر باستانی شوشتر قرار دارد. این جاذبه باستانی که زیگورات چغازنبیل نام دارد، یک نیایشگاه است که برخی از کارشناسان این بنا را نخستین ساختمان مذهبی ایران می‌دانند. زیگورات چغازنبیل طرحی مربع شکل دارد و طول هر ضلع آن به ۱۰۵ متر می‌رسد. این بنای باستانی از خشت و آجر ساخته شده است. این سازه اولین اثر تاریخی از ایران است که در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد.

مسجد رنگونی‌ها

مسجد رنگونی ها خوزستان

یکی از جاذبه‌های استان خوزستان که جاذبه‌ای مذهبی و تاریخی محسوب می‌شود، مسجد رنگون‌ها است که در نزدیکی رود اروند قرار گرفته است و محل قرار گیری آن صفر مرزی محسوب می‌شود. قدمت این بنای تاریخی به دوران قاجار باز می‌گردد. یکی از ویژگی‌های جالب این مسجد که آن را نسبت به دیگر مساجد ایران متمایز کرده است، استفاده از اصول و سبک معماری هندی در ساخت آن است که همین امر نظر بسیاری از گردشگران را به سوی خود جلب کرده است.

 بنای مسجد، آجری است و در ساخت آن از ملات آهک و گل استفاده شده است. برخی از مصالح به کار رفته در ساخت این بنا مانند رنگ‌هایی که در نقش و نگارها استفاده شده از هند تامین شده است. ساخت دو تونل هوا در زیر ساختمان مسجد یکی از شگفتی‌های آن است که از نفوذ رطوبت زمین به پایه‌های مسجد جلوگیری می‌کند. این مسجد دارای شبستان، حیاط اصلی و مأذنه است. چهار گنبد کوچک بر فراز این بنا خودنمایی می‌کنند و دو مناره نیز در کنار آنها دیده می‌شوند.

ویژگی‌های جالب بنا

ویژگی جالب این مسجد استفاده از اصول معماری هندی در ساخت آن است که باعث شده جلوه ای متفاوت داشته باشد و نظر بسیاری از گردشگران را به خود جلب کند. در سال ۱۲۹۱ و با صنعتی شدن شهر آبادان، بسیاری از هندی‌ها و پاکستانی‌ها برای کار به آبادان نقل مکان کردند و از آنننجایی‌که اغلب آن‌ها مسلمان بودند، مسجدی برای آن‌ها ساخته شد.

سقف این بنا از نقاط جالب این بنا است چراکه از لوله‌های نفت برای تیرهای اصلی و از ریل راه‌آهن برای تیرهای فرعی استفاده شده است و این سازه‌ها به صورت هماهنگ و یکپارچه در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و همین امر باعث استحکام آن‌ها شده است به طوریکه در دوران جنگ بعد از اصابت خمپاره به سقف آن، تنها یک سوراخ کوچک و یک ترک بر آن ایجاد شد.

تزیینات مسجد رنگونی‌ها نیز برگرفته از تزیینات معابد هندی است و در آن نقش و نگارهای برجسته و رنگارنگ دیده می‌شود. این تزیینات به گچ‌بری برهشته شبیه هستند؛. خصوصیت این نوع گچ‌بری‌ها در این است که بسیار برجسته‌تر از سایر انواع گچ‌بری‌ها هستند. نکته دیگری که در تزیین این مسجد نظرات را به سوی خود جلب کرده است، استفاده از آینه در آن است که بیشتر در معماری ایرانی از آن استفاده می‎شده است.مسجد رنگونی‌ها چندین ستون و پنجره گنبدی‌شکل دارد که اشکال و علامات و گل‌های به کار رفته در آن همگی حالت‌هایی از عبادت و محبت انسان نسبت به خدا را به نمایش می‌گذارند. ظرافت، استحکام و چشم‌نوازی این تزیینات نشان می‌دهد که اشخاص کاردان و ماهری آنها را طراحی و پیاده کرده‌اند.

وجود یک محراب گلگون از جمله زیبایی‌های دیگر مسجد رنگونی‌ها است. این محراب به شیوه خاصی ایجاد و با انبوهی از اشکال هندسی و نقوش اسلیمی تزیین شده است، همچنین رنگ‌های متنوع و طرح‌های دیوارهای محراب نمادی از بهشت برین هستند.

تاالاب شادگان و روستای صراخیه

تالاب شادگان خوزستان

بزرگ‌ترین تالاب ایران، به وسعت ۴۰۰ هزار هکتار به نام شادگان در جنوب شهری با همین عنوان در استان خوزستان قرار دارد که از به هم پیوستن سه تالاب شادگان و خورموسی وخورالامیه به وجود آمده است. این تالاب از معدود تالاب‌هایی است که نامش در فهرست آثار جهانی یونسکو به چشم می‌خورد. این تالاب در پایین رودخانه جراحی در میان شهرهای شادگان، آبادان و ماهشهر در استان خوزستان قرار دارد و در نهایت به خلیج فارس می‌پیوندد و با نام‌های دیگری چون خوردورق، دورقالفرس و فلاحیه نیز شناخته می‌شود.

در میان تالاب شادگان، روستایی بنا شده است که زندگی مردمان آن در میان جریان آب قرار دارد و برای رفت و آمد در دل روستا باید سوار بر قایق شد؛ به همین سبب به این منطقه ونیز ایران نیز گفته می‌شود. یکی از چشم‌اندازهای روستا خانه‌های زیبای آن است که از مصالحی همچون خشت و گل و نی بنا شده‌اند.

قایق‌سواری در روستا و تماشا کردن جاذبه‌های آن، شنا در تالاب شادگان، عکاسی از تصاویر زیبا و چشم‌نواز و ماهیگیری از تفریحاتی است که نصیب کسانی می‌شود که به این منطقه سفر می‌کنند.

گونه‌های جانوری تالاب

تالاب شادگان، محل زندگی ۱۵۲ گونه پرنده و ۴۰ گونه پستاندار است. دلفین بینی‌بطری، با توانایی انجام حرکات نمایشی یکی از معروف‌ترین جانداران این ناحیه محسوب می‌شود. گراز، با نام محلی خنزیر، گربه جنگلی با نام محلی بزون، شنگ با نام محلی چلیب آلمای و گرگ بانام محلی ذئب از دیگر جانداران این منطقه هستند. انواع ماهیان آب شیرین و شور مانند بنی، شیرید، حمری، شانک، ماهی‌های پرورشی و پرندگانی چون فلامینگو، حواصیل، لک لک، غاز وحشی و اردک نیز در این منطقه به چشم می‌خورند. تالاب شادگان تنها زیستگاه و محل زاد و ولد اردک کرکری در جهان می‌باشد و پرندگانی همچون گیلانشاه خالدار و اکراس آفریقایی از گونه های نادری هستند که در تالاب یافت می‌شوند. این منطقه نیز مانند اغلب نقاط استان خوزستان از تابستان‌های گرم و پاییز و زمستان معتدلی برخوردار است.

سرای معین التجار

سرای معین التجار

خانه شیخ خزعل یا بنای معین‌التجار، از بناهای تاریخی و ارزشمند شهر اهواز است که قدمت آن به دوران قاجار باز می‌گردد. این بنا در راستای پیشرفت کار و تجارت بنا شد و به ‌دلیل راهی که از طریق رود کارون به دریا داشت، تجارت در آن رونق بالایی داشت. سرای معین‌التجار متاسفانه در سال ۱۳۷۴ دچار آتش‌سوزی و آسیب‌هایی جدی به آن وارد شد. نام این اثر از سال ۱۳۷۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

دانشگاه سه گوش

دانشگاه سه گوش

 دانشگاه گُندی‌شاپور با مساحتی بالغ بر ۳ هزار متر مربع، در ساحل غربی کارون، روبه‌روی پل نادری و میدان مولوی قرار گرفته است و مهر ماه سال ۱۳۳۴ در اهواز تاسیس شد. کشاورزی، ادبیات، ریاضی و پزشکی از نخستین رشته‌های این دانشگاه بودند. ویژگی بارز بنای این دانشگاه، طراحی مثلثی‌شکل آن است که باعث شده به نام سه‌گوش شهرت یابد. مشخصه‌های معماری دوره پهلوی اول یعنی قوس‌های دایره‌ای شکل ایوان و رواق‌های حیاط مرکزی در این عمارت هم نمایان است. با این‌ همه ساختمان سه‌گوش براساس معماری باشکوه دوره ساسانی، درکنار آجرکاری و کاشی‌کاری‌های دوره‌ی اسلامی ساخته شده است.

طرح کاشی‌کاری‌ ایوان، با آجر دقیقا تکرار شده و این آجرکاری از ویژگی‌های برجسته‌ی دانشگاه سه‌گوش به‌ شمار می‌رود. این عمارت دو ورودی شمالی و جنوبی و حیاطی باصفا در بخش مرکزی دارد. معمار این بنای سه گوش، معماری فرانسوی با نام آندره گدار است؛ گدار که فارغ‌التحصیل دانشکده‌ی هنرهای زیبای پاریس در رشته‌ی معماری و باستان‌شناسی بود، ساختمان کتابخانه‌ی ملی ایران، کلاه‌فرنگی آرامگاه حافظ و ساختمان موزه ایران باستان را هم طراحی کرده است. آنده گدار در آن زمان رئیس اداره باستان‌شناسی ایران بود و همچنین او موسس دانشکده‌ی هنرهای  زیبای دانشگاه تهران بوده است.

کوهساران و گورستان سنگی

گورستان سنگی تپه کوهساران که با نام گورستان سنگی کوهساران نیز شناخته می‌شود، بخشی از شهر باستانی هرمز اردشیر محسوب می‌شود که در دهه ۳۰ خورشیدی ساخته شده است. همچنین استقرار تپه باستانی آسیه‌آباد یا بی‌سیم در فاصله کوتاهی از گورستان سنگی کوهساران یکی از نشانه‌های باستانی‌ بودن شهر اهواز است. در‌سال ١٣١٠ بقایای شهر باستانی هرمز اردشیر در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید. وجود گوردخمه‌ها، قبرهای تاریخی و بقایای دیگر نشان می‌دهد که قدمت این شهر باستانی به دوران ساسانی باز می‌گردد.

بازار عبدالحمید

یکی از آثار تاریخی استان خوزستان، بازار عبدالحمید است که در خیابان نظامی شهر اهواز قرار دارد. قدمت این بازار که قدیمی‌ترین بازار این شهر محسوب می‌شود به دوران قاجار باز می‌گردد. این بازار در زمان خود از رونق بالایی برخوردار بوده و محل خرید ثروت‌مندان محسوب می‌شده است. همچنین خانه دادرس که کاروانسرای شیخ خزعل بوده  و از جمله خانه‌های به جا مانده از دوره قاجار در اهواز است در این بازار قرار دارد. بازار عبدالحمید که درگذشته برجسته‌ترین مرکز خرید اهواز بود و یکی از جاذبه‌های گردشگری این شهر به شمار می‌رفت، امروزه امروز پاتوق ارزان‌فروش‌ها شده است و شکوه گذشته در آن دیده نمی‌شود. بازار امام خمینی اهواز و بازار کاوه این شهر از دیگر بازارهای قدیمی این استان به شمار می‌روند.

پل سفید اهواز

پل سفید اهواز

پل سفید، یکی از جاذبه‌های شهر اهواز است که بر روی رود کارون ساخته شده است. این پل که یادگار دوران پهلوی است با رنگ سفیدش، به عروس شهر شهرت دارد و نماد شهر اهواز به شمار می‌رود. جنس پل سفید از فلز است و ۵۰۱.۲ متر طول و ۹.۸ متر عرض دارد.دو پیاده رو در این پل تعبیه شده و در وسط آن نیز مسیری برای عبور و مرور اتومبیل‌ها در نظر گرفته شده است. شهر اهواز از دو بخش شرقی و غربی تشکیل شده است که کارخانه‌های نفت و فولاد در بخش شرقی این شهر و مناطق مسکونی در بخش غربی آن قرار دارند. این پل در واقع وظیفه اتصال این دو بخش را بر عهده دارد و امتداد خیابان طالقانی و میدان شهدا در شرق شهر را به امانیه، فلکه فرمانداری و بیمارستان رازی در غرب رودخانه کارون متصل می کند.

پل سفید اولین پل معلق خاورمیانه است که پس از گذشت سال‌ها هنوز پا بر جا مانده و لحاظ قدمت، چهارمین پل معلق جهان است.  نام پل سفید از سال ۱۳۷۸ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفته است.

رود کارون

رود کارون یکی دیگر از جاذبه‌های دیدنی شهر اهواز و استان خوزستان است که با ۹۵۰ کیلومتر طول، طولانی‌ترین و پرآب‌ترین رودخانه ایران است. در نوشته‌های باستانی از این رود با نام‌های کرن، کرنک و کوهرنگ نیز یاد شده است. رود کارون تنها رود ایران است که در بخشی از آن کشتیرانی صورت می‌گیرد و همچنین این رود آب آشامیدنی اهواز را نیز تامین می‌کند. پل سفید اهواز که به عروس شهر شهرت دارد در سال ۱۳۱۵ بر روی این رود بنا شده است. رود کارون صد و هفدهمین اثر طبیعی ایران است که توسط میراث فرهنگی از سال ۱۳۸۹ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت.

پل قدیم دزفول

پل قدیم دزفول (پل رومی)

پل قدیم دزفول که به پل رومی نیز معروف است، اولین اثر تاریخی این شهر است که قدمت آن به ۱۷۰۰ سال قبل باز می‌گردد. این پل بر روی رودخانه دز ساخته شده است و با ۳۷۰ متر طول، در مرکز شهر دزفول واقع شده است و بخش غربی این شهر را به بخش شرقی متصل می‌کند. این پل ۱۴ دهانه دارد و جنس آن از ساروج و آهک است.

یکی از نکات مهم این پل، مقاومت آن است که با وجود قدمت طولانی‌اش، تا چند سال گذشته محل عبور و مرور خودروها بوده است. از سال ۱۳۹۰ در ورودی پل میدانی آجری ساخته شد تا هیچ خورویی نتواند از روی پل عبور کند و فقط مخصوص پیاده‌روی برای گردشگران است. خودروها از مسیر کناری پل قادر به عبور و مرور هستند. نام این پل تاریخی از سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مسجد جامع دزفول

مسجدجامع دزفول

مسجد جامع دزفول دومین اثر مهم تاریخی این شهر بعد از پل دزفول است. معماری این بنا با الهام از کاخ ایوان کرخه ساخته شده است و معماری آن به دوران صفویه باز می‌گردد. . دیوارهای مسجد بسیار قطور و دارای ستون سنگی و پوشش شبستان مسجد، گنبدی شکل و آجری است.  این مسجد در اوایل دوره اسلامی بنا شده و از اولین مساجد اسلامی به شمار می‌رود.

قلعه سلاسل

قلعه سلاسل

در شمال غربی شهر شوشتر و در مرتفع‌ترین بخش این شهر بر روی بستری صخره‌ای و در کنار رودخانه شطیط، قلعه‌ای باستانی با نام سلسال به چشم می‌خورد. شکل ظاهری این قلعه بیضی شکل بوده و وسعت آن در حدود ۵/۳ هکتار است. قدمت قلعه سلسال به دوران هخامنشی باز می‌گردد

درون این قلعه ۵ شودان بزرگ وجود دارد که هر یک با شودان‌های درون بافت شهر در ارتباط هستند. این شودان‌ها در گرمای ۵۰ درجه خوزستان دارای محیط خنک با دمای ۱۵ درجه هستند.

این قلعه علاوه بر جنبه‌های نظامی و حکومتی، مرکز مدیرت آب و محلی برای تقسیم آب نیز بوده است. قلعه سلسال از استحکام بالایی نیز برخوردار بوده و دارای کوشک‌های ارزشمند و باشکوهی است که با طلا، مینا و لاجور به صورت زیبایی طراحی شده‌اند. برج‌‌های قلعه به صورت مدور بوده و در دوره‌های اخیر و محلی برای نانوایی، اصطبل، حمام، سربازخانه، اسلحه‌خانه آشپزخانه و حیاط ‌های مختلف بوده است. نام این قلعه  از سال ۱۳۸۸ در فهرست آثار ملی قرار گرفته است.

موزه شوش

موزه شوش

موزه شوش یکی از مهمترین موزه‌های اشیای ایران باستان بر سر راه باستانی شوش و در جوار آرامگاه دانیال نبی قرار گرفته و در سال ۱۳۴۵ گشایش یافته است. مجموعه موزه در میان باغی بزرگ به وسعت حدود ۱۵ هزار متر، در ۶ تالار در معرض دید بازدیدکنندگان قرار دارد. آثار ۶ هزار سال تمدن شوش، حاصل حفاری‌های منطقه شوش و چغازنبیل است.

سرستون های گاو، مجسمه‌های مکشوفه از مسجد سلیمان و آپادانای شوش، مجسمه خدایان، مجسمه نوازندگان، مهرها و پاکت‌های سفالی، سنگ وزنه به شکل حیوانات گوناگون، خمیرمایه‌های شیشه‌ای که دارای سیلیس هستند، تابوت‌های خمره‌ای سفالی، سفالی و سنگی، آجرنوشته‌های کشف شده در شوش و چغازنبیل، خط‌نوشته‌های اکدی، پارسی باستان، آرامی، ایلامی، سریانی، پهلوی میانه، گل میخ‌های تزئینی سفالی، آثار اشکانی و اشیایی مربوط به مندائیان (صابئین) و حتی برخی اشیای پس از اسلام بخشی از آثاری هستند که در شش تالار بزرگ موزه شوش به نمایش گذاشته شده‌اند. و همچنین سنگ نگاره‌های لعابدار و رنگینی که در دیوار کاخ آپادانا بوده  و اصل آن در موزه‌های خارجی نگهداری می‌شود، به شکل بازسازی شده به نمایش در آمده است. داخل باغ این موزه نیز می‌توانید سرستون‌هایی از کاخ آپادانا را نظاره‌گر باشید.

کاخ آپادانا

کاخ آپادانا

کاخ آپادانا یکی دیگر از آثار تاریخی و ارزشمند شهر باستانی شوش است که از جاذبه‌های استان خوزستان به شمار می‌رود و شکوه تمدن ایران را به نمایش گذاشته است. برای رسیدن به شوش و دیدار با کاخ آپادانا باید ۴۰ کیلومتر از اندیمشک در جاده‌ای سرسبز برانید. این کاخ با معماری جذابش حدود ده هزار و پانصد متر مربع وسعت دارد و از قسمت‌های مختلفی مانند حرمسرا، کاخ پذیرایی و … تشکیل شده است.

برای ساخت دیوارهای داخلی آن از آجرهای لعاب‌داری که هنرمندان باستانی آن‌ها را به زیبایی مزین کرده‌اند طراحی شده است. به گفته کارشناسان این کاخ عمارتی به شکل کوشک بود که سه ایوان وچندین ستون داشت. این عمارت از چندین اتاق و تالار تشکیل شده بود که فقط ۱۱۰ مورد آن کشف شده است. کاخ در مجموع ۶ حیاط داشته که در یک طراحی و معماری هنرمندانه روشنایی و تهویه اتاق ها را فراهم می کردند. یکی از زیباترین بخش های این کاخ تالار مرکزی آن بود که شامل ۳۶ ستون ۲۰ متری بود.

در مجاورت این بنای تاریخی مجموعه‌ای به اسم کاخ فرانسوی‌ها به چشم می‌خورد که سازنده آن یک فرد فرانسوی بود. با توجه به حفاری‌های باستان شناسی که در این محل انجام شده است و آثار کشف شده در آن، قدمت آن را به حدود ۹۰۰ سال قبل از میلاد تخمین زده‌اند.

قلعه شوش

قلعه شوش

روی تپه‌ باستانی شوش در جوار کاخ آکرویل، یکی از تماشایی‌ترین جاذبه‌های تاریخی استان خوزستان ج خوش کرده است. این قلعه در حدود ۱۲۰ سال پیش و در زمان قاجار بنا شده است به قلعه فرانسوی‌ها نیز معروف است. برای ساخت این قلعه از آجرهای کاخ داریوش نیز استفاده شده است و برخی از آجرهای بنا به خط میخی زیگورات چغازنبیل منقوش شده‌اند. قلعه شامل دو حیاط با محوطه اطراف آن است و ۳ راه ورودی به این قلعه وجود دارد. قلعه شوش، ذوزنقه‌شکل است و از لحاظ معماری، شبیه به زندال باستیل فرانسه است.

معماری قلعه

سبک ساخت این قلعه، برگرفته از معماری اروپایی است و مانند قلعه‌های قرون وسطی در اروپا دارای دو حیاط است که ارتفاع یکی از آن‌ها بزرگ‌تر از دیگری است. مصالح اصلی به کار رفته در این قلعه خشت است اما روی آن ها با آجرهایی که برای دوره های مختلف تاریخی هستند پوشیده شده است. معماری این قلعه از طاق‌های رومی، درگاه‌های قوسی و تزیینات آجری تشکیل و در ساخت آن از معماری ایرانی الهام گرفته شده است. در این قلعه اتاقکی شیشه‌ای رخ نمایی می‌کند که به کلاه‌فرنگی شهرت دارد. دو برج نیز این قلعه وجود دارد که برج استوانه‌ای آن که در ضلع غربی بنا واقع شده است در گذشته کبوتر خانه بوده است و برجی دیگر که در مرکز حیاط به چشم می‌خورد به برج شمالی معروف است.

این قلعه با تزییناتی از جمله درگاه‌های قوسی، نماهای تزیینی با آجر، نقاشی‌هایی به سبک تلفیقی اروپایی و شرقی و آجرهای کتیبه‌‌دار مزین شده است. انواع آجرهای به کار رفته در این قلعه مثل آجرهای کتیبه‌دار سبب گشته است تا قلعه شوش به قلعه آجر نیز معروف شود.

این قلعه از سال ۱۳۷۱ تبدیل به موزه و محل نگهداری اشیای تاریخی شده است و آثار تاریخی جالبی در آن نگهداری می‌شود که در معرض تماشای گردشگران قرار گرفته است. نام قلعه شوش از سال ۱۳۸۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

کاخ شاوور

کاخ شاوور

کاخ شاوور یکی دیگر از آثار تماشایی و جاذبه گردشگری خوزستان است که در سمت غرب کاخ آپادانا واقع شده است. این کاخ در کنار رود شاوور و به دستور اردشیر دوم ساخته شده است که به نام کاخ اردشیر دوم نیز شناخته می‌شود. این کاخ دارای تالار مجلل و باشکوهی است که  ستون دارد و ستون‌های آن مشابه ستون‌ها کاخ آپادانای شوش است.

جزیره مینو

جزیره مینو

حد فاصل شهر آبادان و خرمشهر، جزیره‌ای زیبا خودنمایی می‌کند که رود اروند آن را احاطه کرده است و با داشتن نیزارهای تماشایی و نخل‌های سر به فلک‌کشیده‌ای که با جزر و مد آب، آبیاری می‌شوند، گردشگران فراوانی را به سوی خود جلب می‌کند. این جزیره که تا مرکز آبادان ۱۱ کیلومتر و تا خرمشهر ۱۲ کیلومتر فاصله دارد از طریق یک پل فلزی به این دو شهر وصل می‌شود.

از انجایی‌که این جزیره فاصله کمی تا کشور عراق دارد، اکثر مردمان این منطقه به زبان عربی صحبت می‌کنند و غذاهای عربی می‌خورند

دور بودن جزیره از مرکز، این منطقه را به مکانی بکر تبدیل کرده است. جزیره مینو طبیعت زیبایی هم دارد، چراکه در بین نیزارهای اروند ساخته شده و پنج نهر در آن جریان دارد که از دو رود جرف و اروند منشعب شده‌اند. وجود نخلستان‌های بزرگ این منطقه نیز سبب گشته کتا پانه‌گاه پرنده‌های مهاجر در فصل سرما باشد. در ۷۰ کیلومتری جزیره مینو، یکی دیگر از جاذبه‌های گردشگری خوزستان با نام تالاب شادگان قرار دارد .

نرگس‌زار بهبهان

نرگس زار بهبهان

نرگس‌زار بهبهان، یکی از قدیم‌ترین نرگس زارهای طبیعی ایران و منطقه زاگرس است که درشهر بهبهان استان خوزستان واقع شده است. مساحت این نرگس‌زار حدود ۷۰۰ هکتار است  و قدمت آن به دوران قبل از میلاد مسیح بازمی‌گردد. نرگس زار بهبهان هم اکنون از جمله مناطق مهم و باسابقه رویش و پرورش گل نرگس بوده و از نرگس‌زارهای طبیعی و معروف ایران محسوب می‌شود.

خانه مستوفی

خانه مستوفی

یکی از آثار ارزشمند ایران، بنای تاریخی است با نام خانه مستوفی که در شهذستان شوشتر استان خوزستان واقع شده است. قدمت این عمارت تاریخی به دوران قاجار باز می‌گردد و مربوط به زمان پادشاهی مظفرالدین شاه است. این بنا از دو بخش داخلی و بیرونی تشکیل شده است و چشم‌اندازی زیبا به سمت رود شطیط دارد. در بخش بیرونی که امروزه به عنوان اداره‌ی میراث فرهنگی شهرستان شوشتر تغییر کاربری داده است، شاه‌نشین، هشتی، اتاق‌هایی پیرامون راهروی ورودی، اتاق‌هایی برای پذیرایی، نمایی تزئینی که می‌توان با کمک آن پل‌بند شادروان را به خوبی مشاهده کرد و تعدادی اتاق دیگر تعبیه شده است.

در ساخت این بنای قدیمی، از تزئینات معماری خوون چینی، کاربندی آجری و ریگ فرش استفاده کرده‌اند که آجرکاری از مهم‌ترین و برجسته‌ترین آن‌ها محسوب می‌شود.  وجود بادگیرهای جالب در نزدیکی بخش شمال شرقی و گچبری‌های منحصر به فرد و همچنین وجود حوض هشت‌ضلعی زیبا که در بخش شرقی خانه‌ قرار گرفته‌ و حوضی به شکل دایره‌ای کوچکتر، در مرکز آن تعبیه شده‌ است از دیگر ویژگی‌های این خانه اعیانی به شمار می‌روند.

این بنای ارزشمند تاریخی از سال ۱۳۷۸ به عنوان اثر ملی کشور به ثبت رسیده است. امروزه این عمارت تاریخی که بخشی از مجموعه‌ی مستوفی شوشتر محسوب می‌شود، به عنوان موزه، رستوران، مرکز صنایع دستی و عکاسخانه، میزبان گردشگران خارجی و داخلی است.

کاروانسرای افضل قندی

یکی دیگر از جاذبه‌های استان خوزستان با نام کاروانسرای افضل قندی در شهر شوتر واقع شده است. این بنا که مانند بسیاری از بناهای این شهر از دوران قاجار به یادگار مانده است در چهار طبقه بنا شده است که شامل طبقات همکف، اول، شبستان (زیرزمین) و شوادان می‌باشد. در قسمت‌های مختلف این بنا، تزیینات آجری با نقوش مختلف و زیبا به چشم می‌خورد

هم اکنون این کاروانسرا محل دائمی نمایشگاه صنایع دستی است که بزرگترین مرکز تولید صنایع دستی استان خوزستان به‌ شمار می‌رود.

بقعه شاه رکن‌الدین

بقعه شاه رکن الدین

آرامگاه سید علی فرزند بهاالدین معروف به بابا رکن‌الدین ولی، عارف و زاهد قرن هشتم هجری در مرکز شهر دزفول و در نزدیکی خیابان طالقانی و در بافت قدیم این شهر واقع شده است. بقعه شاه رکن الدین دارای گنبدی آبی رنگ زیبایی است که با کاشی‌کاری تزیین شده است. دو گلدسته‌ی آجری، با کاشی‌کاری زیبایی در جلوی درب ورودی قرار دارد. ایوان ورودی در ضلع شمالی بنا دیده می‌شود و این بنای زیبا دارای طاق‌های مقعر و متعددی است. یک مسجد و یک حمام قدیمی نیز در کنار این بقعه به چشم می‌خورد و یک مدرسه علمیه قدیمی در مجاورت این بقعه قرار دارد که با یک راهروی مزین به کاشی‌کاری به بقعه متصل می‌شود. فضای سبز و زیبای این بقعه آن را به نگین سبز بافت قدیم دزفول مشهور کرده است. نم این بقعه زیبا و ارزشمند در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

حمام کرناسیون

حمام کرناسیون خوزستان

یک حمام تاریخی در مرکز محله کرناسیون که شمالی‌ترین قسمت شهر دزفول است قرار دارد که یکی از آثار تاریخی این شهر و استان خوزستان به شمار می‌رود. قدمت این حمام که نامش را از نام محلی که در آن قرار گرفته به ارث برده است به دوران قاجار باز می‌گردد. مساحت حمام کرناسیون به حدود ۹۰۰ متر مربع می‌رسد و دارای سردری کوچک زیبا می‌باشد که با آجرکاری تزیین شده است. بنا از دو قسمت مردانه و زنانه تشکیل شده هرکدام، از بخش‌هایی همچون دالان ورودی، سربینه، گرمخانه تشکیل شده است. . این بنای تاریخی پس از بازسازی در سال ۸۵ توسط سازمان نوسازی و میراث فرهنگی به عنوان موزه مردم‌شناسی تغییر کاربری داده و با بازدید از آن می‌توان با انواع مشاغل قدیم دزفول آشنا شد. نام این بنای ارزشمند تاریخی نیز در فهرست آثار ملی ایرران به چشم می‌خورد.

سخن پایانی

در این مقاله سعی کردیم تا شما را با برجسته‌ترین جاذبه‌های گردشگری استان خوزستان آشنا کنیم. اما آثار ارزشمند تاریخی و جاذبه‌های طبیعی این استان جنوبی ایران بسیار فراتر از آن است که بتوان همه آن‌ها بیان کرد. علاوه بر آثار برجسته تاریخی و گردشگری استان خوزستان با داشتن مردمانی مهربان، صبور و خون‌گرم به همراه غذاهای خوش‌طعم ،سوغات و صنایع دستی میزبان گردشگران ایران و جهان هستند. در بخش دوم این مقاله با همین عنوان، شما را با غذاهای محلی و صنایع دستی آن آشنا خواهیم کرد.

با ما همراه باشید.