«باورهای عامیانه» این مکان‌ها را جذاب‌تر کرده است!

در ایران مکان‌های بسیاری وجود دارد که نام آنها با افسانه‌ یا اسطوره گره خورده است. این داستان‌ها برخاسته از باورهای عامیانه است که ارتباطی با ویژگی‌های جغرافیایی آن منطقه دارد. با آراد مگ همراه باشید تا با تعدادی از این مکانها آشنا شویم.

غار یخ مراد

اگر از تهران به سمت چالوس برویم در منطقه‌ای به نام گچسر و در مکانی مصفا به نام آزاد بر با غاری مواجه می‌شویم که میلیونها سال پیش در زیر آب بوده است. این غار در حوالی روستایی به نام کهنه ده واقع شده است.

در وردی غار، بقایای فسیل یکی از نرمتنان دریایی به جای مانده که این جانور در دوران سوم زمین شناسی می‌زیسته است. اگر عمر غار و پیدایش آن را با این نرم تن دریایی همزمان بدانیم باید عمری حدود ۵۰ میلیون سال برای این غار قائل شویم.

دهانه این غار سه متر و ارتفاع آن حدود هشت متر است. شهرت این غار به خاطر برودت بالا و قندیل‌های بسیار زیبایی است که تا اواخر خردادماه نیز می‌توان آنها را دید.

وجود غارها و هواکشهای بسیار، باعث شده هوای سرد با شدت زیادی وارد غار شود و آبهای درون غار یخ بزند و مناظر شگفت انگیزی را خلق کند. ضخامت برخی از توده‌ها و مخازن یخ، گاهی به یک و نیم متر هم می‌رسد.

ورودی غار

یخ مراد پیچ و خم‌های بسیاری دارد و برای دیدن آن باید به تجهیزات غارنوردی مجهز باشید و اگر تمایل به دیدن همه بخش‌های آن را دارید باید کروکی غار را تهیه کنید.

این غار ده تالار دارد که سه تالار آن اصلی و مابقی فرعی است. فضای غار چهار طبقه منفی در زیر زمین داشته و از بخش‌های مختلفی چون  دهلیزیخ، چاه زیرزمینی، آبشار، تنوره هوایی، انبار یخ، دالان خشک، سرسره، آبشار گلی و گربه روهای دایره‌ای تشکیل شده است.

دری که از طریق آن می‌توان وارد غار شد، در ارتفاعات کوه قرار گرفته است و مسیری شیب دار و  نسبتا عمیقی را باید طی کرد تا به عمق کوه رسید. در این بخش دریاچه‌های یخ زده کف غار و چکنده‌ها و چکیده‌های اسفنجی نمایان می‌شوند.

بهترین زمان بازدید

یخبندان غار در فصول سرد سال آغاز می‌شود و تا نیمه‌های بهار ادامه می‌یابد. در فصل بهار و تابستان با خشکی هوا، این یخ‌ها شروع به ذوب شدن می‌کنند و از حجم آنها کاسته می‌شود. بهترین زمان بازدید از این غار که قندیلها به حد اعلی زیبایی خود رسیده‌اند فصل بهار و اردیبهشت ماه است. سرسبزی طبیعت و وفور گیاهان معطر کوهستانی در اطراف غار نیز برای هر گردشگری دلپذیر و فرح بخش است.

باورهای عامیانه در مورد غار یخ مراد

مردم روستای کهنه ده اعتقاد خاصی به این غار دارند. به باور آنها مردم بیمار روستا در گذشته با خوردن یخ‌های دائمی این غار سلامتی خود را به دست می‌آوردند. آنها بر این باورند که این یخها خاصیت درمانی برای زنان نابارور دارد و مشکل نازایی را نیز بر طرف می‌کند.

 برخی از کوهنوردان نیز تقدس خاصی برای این غار قائلند. آنها معتقدند قبل از ورود به این غار باید نیت کرد و پس از وارد شدن به آن دست خود را به قندیلها کشید و آرزو کرد. همزمان با آب شدن یخهای غار اگر آرزو خیر بود حتما برآورده خواهد شد.

 گیشه دمرده

در استان گیلان و در شهرستان رشت در روستایی به نام بِلسبنه و در منطقه‌ای به نام سیاه سل رودخانه‌ای وجود داد که بومیان محلی به آن گیشه دَمرده می‌گویند. گیشه دمرده در گویش محلی به معنای عروس مرده است. بر روی این رودخانه پل چوبی وجود دارد که از دوران قاجار به جای مانده است.

این پل با تراژدی مرگ نوعروسی جوان پیوند خورده و سالهاست داستان آن در میان ساکنین این منطقه محفوظ مانده است.

تراژدی غمبار عروس مرده

به باور بومیان محلی در گذشته‌های دور پس از برگزاری مراسم ازدواج و جشن و پایکوبی، عروس جوان را سوار بر اسب کرده و دهانه اسب را به دست داماد دادند تا او را به خانه بخت ببرد. هنگام عبور از رودخانه چشم اسب به جریان متلاطم آب می‌افتد و با شیهه های هولناک و کوبیدن ضربات محکم بر پل چوبی تعادل نو عروس را بر هم میزند و عروس جوان را به قعر رودخانه خروشان می‌فرستد و داستان زندگی عروس جوان در عرض چند دقیقه به پایان می‌رسد. این داستان غمبار موجب شد مردم نام این رودخانه و پل چوبی آن را گیشه دمرده (عروس مرده) بگذارند.

دشت آهوان

دهستانی در استان سمنان وجود دارد که مرکز آن روستای آهوان است. این روستا بر بلندای کوهی مابین دامغان و سمنان واقع شده است. در این منطقه دشتی وجود دارد که در گذشته آهوان بسیاری در آن می‌زیستند.

در این منطقه چند رباط و کاروانسرا وجود داشته که استراحتگاه کاروانیانی بوده که از مسیر ری به خراسان و بر عکس سفر می‌کردند. یکی از این رباط‌ها متعلق به دوره ساسانی بوده و بقایای کاروانسرای دیگری نیز وجود دارد که آن را مربوط به دوره مامون عباسی می‌دانند.

باورهای محلی در مورد دشت آهوان

طبق باورهای عامیانه دشت آهوان همان مکانی است که در گذشته امام رضا (ع) در این مکان ضامن آهو شد و علت نامگذاری این منطقه به آهوان را نیز همین ماجرا می‌دانند.

در یکی از منابع تاریخی نیز آمده که آباقاخان مغول رهسپار خراسان بود که در مکانی مابین سمنان و دامغان متوقف شد و قصد شکار کرد. در آن زمان، غازان خان نوه هشت ساله او که هفتمین ایلخان مغول نیز بود و تحت تعلیم پدر بزرگ به سر می‌برد توانست آهویی شکار کند. به همین علت این دشت به آهوان شهره شد.

گوهر تپه

گوهر تپه، محوطه‌ا ی باستانی مربوط به ۵ هزار سال پیش در استان مازندران است که در شهرستان بهشهر و در دوکیلومتری روستای رستم کلا و کیلومتر هشت جاده بهشهر به ساری قرار گرفته است.

در گذشته مردمی که در غارهای کمربند و هوتو زندگی می‌کردند پس از آنکه تصمیم به یکجا نشینی گرفتند در این منطقه ساکن شدند. این مکان در عصر نوسنگی شکل زندگی روستا نشینی داشته و در دوره برنز و مفرغ  شکلی شهر نشینی به خود گرفته است.

از این تپه اثار ارزشمند بسیاری چون جنگ افزارهای آهنی و مفرغی چون خنجر و سر نیزه، اشیاء تزئینی بسیار چون گردنبند، دستبند، آویز، مهره‌های سنگی و ظروف سفالی و پیکرکهای حیوانی و انسانی، ریتونهایی شبیه به لاکپشت و سردوک و سنجاق و … بدست آمد. این مکان امروزه به صورت سایت موزه درآمده و بازدید از آن برای عموم امکان پذیر است.

باورهای عامیانه

مردم این منطقه معتقدند که چون گوهر تپه در عمق کمی نسبت به زمینهای کشاورزی قرار داشته کشاورزان با شخم زدن زمین به اشیاء بسیاری دست پیدا می‌کردند و به همین علت نام این محوطه را گوهر تپه گذاشتند. در این تپه حفره‌های بسیاری از گذشته وجود داشته است.  طبق باورهای عامیانه در عیدها اسبی از یکی از این حفره‌ها بیرون می‌آید و به سمت دریا می‌رود تا آب بنوشد، اگر کسی موفق به دیدن این اسب شود و بتواند با گل آن را بزند این اسب به طلا تبدیل خواهد شد.

استراباکو

استرابکو چشمه آبگرمی در مسیر جاده هراز است که جزو محدوه شهرستان آمل محسوب می‌شود. این چشمه از توابع لاریجان بوده و در منطقه‌ای به نام قلابن از دل زمین می‌جوشد. استراباکو چهار چشمه نزدیک به هم است که آب حاصل از آن در دو استخر بزرگ روباز جمع آوری شده و آب اضافی آن به رودخانه هراز سرازیر می‌شود.

این چشمه خواص درمانی بسیاری داشته و دمای آب ان ۳۴ درجه سانتی گراد است. هر ساله در فصول مختلف سال گردشگران بسیاری خصوصا از پایتخت برای استفاده از این آبگرم راهی جاده پر پیچ و خم هراز می‌شوند.

باورهای عامیانه

واژه استراباکو از سه واژه استر- آب و کو به معنای کوه تشکیل شده است. استر یا ستاره در واقع تغییر شکل یافته واژه ایشتار است. ایشتار ایزدبانوی عشق و باروری در میان رودان بوده است. طبق باورهای عامیانه هر زنی که دوست دارد صاحب فرزند پسر شود باید خود را در این آب شستشو دهد.

نقش پای رستم

یکی از مناطق سرسبز و زیبای ایران که این مورد نیز در شهرستان امل قرار دارد طبیعت کم نظیر روستای الیمستان است. به دلیل پوشش انبوه گیاه الیما این روستا به الیمستان شهرت پیدا کرده است. این روستا علاوه بر طبیعت بسیار زیبا قله‌ای با ارتفاع ۲۵۱۰ متر دارد که یکی از بهترین گزینه‌ها برای کوهنوردان است.

باورهای عامیانه

 در مسیر صعود به قله، جای دو گودال نسبتا عمیق به قطر ده متر بر روی زمین دیده می‌شود که این گودالها محل اصابت شهابسنگ در گذشته‌های دور است. بومیان محلی افسانه بسیار زیبایی برای این گودالها دارند. آنها معتقدند رستم دستان در این مکان زانو زده و از آب دریای مازندران نوشیده است و این گودالها محل زانوهای رستم است و به همین علت به این منطقه نقش پای رستم می‌گویند.

گردنه بیژن و سی سخت

سی سخت یکی از شهرهای زیبای ایران است که در استان کهگیلویه و بویر احمد قرار دارد. این شهر در شمال غربی یاسوج و در فاصله ۳۵ کیلومتری از آن واقع شده است. این شهر در جوار قله بلند دنا قرارگرفته و آب و هوای آن کوهستانی است و زمستانهای سرد و سختی بر آن حاکم است. این منطقه  در فصل بهار و تابستان آب و هوای مطبوعی داشته و به دلیل بارش برف و باران زیاد جویبارها و چشمه سارهای در دامنه‌های کوه جاری می‌شود. همین طبیعت سحر انگیز، سی سخت را به شهری توریستی تبدیل کرده است.

باورهای عامیانه

مردم شهر سی سخت  مردمی بسیار اهل ادب و فرهنگ هستند و عشق و علاقه وافری به شاهنامه دارند. باورهای عامیانه به این منطقه رنگ و بویی افسانه‌ای بخشیده و پیشینه این منطقه را به دوران کیخسرو پیوند داده است.

طبق روایاتی در دوره کیانیان، کیخسرو به همراه سی تن از پهلوانان بعد از عبور از تل خسرو به یکی از روستاهای سی سخت می‌رسند. نام این روستا کومه دان بود که امروزه به کوخدان تغییر یافته است. آنها به گردنه‌ای پر برف و صعب العبور می‌رسند و کیخسرو از فرمانده بیژن و ۲۹ تن دیگر از پهلوانان می‌خواهد که بازگردند. اما فرمانده بیژن درخواست کیخسرو را نپذیرفته و با یارانش مسیر را ادامه می‌دهد.

هنگام طلوع آفتاب، سپاهیان، اثری از کیخسرو نمی‌بینند و فکر می‌کنند که از گردنه عبور کرده است. آنها نیز تصمیم می‌گیرند که این گردنه را پشت سر بگذارند غافل از اینکه برف و بوران قدرت بیشتری از آنها داشته و همه آن سی نفر را مغلوب می‌کند. در این میان کیخسرو نیز به دلیل شدت برف و بوران در داخل غاری که امروزه به آن غار کیخسرو می‌گویند پنهان می‌شود تا از برودت و سرمای کشنده هوا کاسته شود.

به دلیل مرگ سخت این سی دلاور نام این گردنه را بیژن و نام این شهر را سی سخت گذاشتند.

آبگیر اسب

آبگیر اسب یکی از جاذبه‌های شهرستان اردبیل است که در گویش ترکی به آن آت گولی می‌گویند. این آبگیر در دره شیروان قرار گرفته و طبیعت بسیار زیبایی اطراف آن را احاطه کرده است. این دریاچه طولی در حدود ۱۲۰ متر و عرضی حدود ۳۰ متر داشته و میانگین عمق آن سه متر است، اما به باور بومیان این دریاچه انتها ندارد و به همین علت در گویش ترکی به ان دیبی سیز یعنی بدون انتها می‌گویند. در این آبگیر قزل الا وجود دارد و جانوران بسیاری در اطراف آن زیست می‌کنند.

باورهای عامیانه

باور زیبای در مورد این دریاچه وجود دارد. مردم این خطه معتقدند پس از کشته شدن بابک، رهبر جنبش خرمدینان، اسب او گریخت و به سمت این دریاچه آمد. این اسب در دریاچه فرو رفت و از دید انسانها پنهان شد. طبق افسانه‌ها،  این اسب در شبهای مهتابی از دریاچه خارج شده و با شیهه‌های بلند به این سوی و آن سوی به دنبال صاحب خود می‌گردد. بومیان بر این باورند که روزی بزرگمردی از آذربایجان برمی‌خیزد که لیاقت اسب بابک را خواهد داشت.

آبشار آب مراد

آبشار آب مراد یکی دیگر از جاذبه‌های طبیعی است که باورهای عامیانه در مورد آن شباهت بسیاری به غار یخ مراد دارد. این آبشار زیبا در روستای لاسم شهرستان آمل و در ارتفاعات جای گرفته است. آبشار اب مراد در شکاف کوهی قرار دارد که این شکاف آبشار را در برگرفته و به نظر می‌رسد آبشاردر درون غاری کوچک پنهان شده است. اما این ابشار تنها یک جاذبه طبیعی نیست بلکه ارزش تاریخی نیز دارد چرا که یکی  از تفرجگاههای ناصرالدین شاه قاجار بود و شعری از او به همراه نقش و نگارهایی مربوط به شکار بر بدنه این غار حکاکی شده است.

باورهای عامیانه در مورد آبشار آب مراد

بومیان بر این باورند که اگر فردی آرزویی داشته باشد و نیت کند و به زیر آبشار برود دست خالی باز نمی‌گردد.

چشمه بهرام گور

چشمه بهرام گور یکی از جاذبه های روستای آسپاس است. اسپاس در استان فارس قرار دارد و از توابع شهرستان اقلید است. مردم این منطقه از اقوام بختیاری هستند. آسپاس نام همسر داریوش سوم هخامنشی است که دختر اردشیر دوم نیز بوده و این مکان به نام او نامگذاری شده است. این منطقه پیشینه‌ای کهن دارد و آثار و شواهد بسیاری از گذشته‌های دور در آن پیدا شده است.

باورهای عامیانه

در آسپاس مکانهایی وجود دارد که با باورهای عامیانه آمیخته شده است. در این منطقه محلی وجود دارد که به آن گور بهرام می‌گویند. طبق روایتها بهرام گور، یکی از پادشاهان ساسانی در این محل در حال شکار آهویی بود که در این باتلاق یا دریاچه فرو می‌رود.

تل آسپاس و یا تل دختر یزدگرد نیز مکان دیگری است که به باور بومیان، مومیایی دختر یزدگرد سوم در زیر آن پنهان شده و اگر کسی اقدامی برای پیدا کردن این جنازه انجام دهد، آب  دشت آسپاس را در برخواهد گرفت.

منطقه گور بهرام زیادی در ایران وجود دارد، بر طبق تحقیقات کارشناسان دلایل و شواهد بسیاری موجود است که نشان می‌دهد که روایت‌های مردم این منطقه به واقعیت نزدیکتر است.

بابا گرگر

بابا گرگر یکی از روستاهای توریستی در شهرستان قروه از توابع استان کردستان است. در این روستا امامزاده‌ای وجود دارد که به امامزاده سید جلال الدین بن موسی الرضا شهرت دارد. بنای امامزاده بر روی صخره‌ای سنگی بنا شده که محصول آبها و گازهای معدنی است. در قسمتی از زیر بقعه می‌توان صدای عبور آب را احساس کرد که صدای آن تداعی کننده مشک زدن زنان روستایی است.

در کنار این امامزاده چشمه‌های آهکی فراوانی وجود دارد که متاسفانه تعدادی از آنها خشک شده است. یکی از مشهورترین این چشمه‌ها که همچنان پابرجاست دنگز نام دارد.

 آب این چشمه گازدار است و به دلیل املاح بسیاری که دارد اب ان نارنجی رنگ است. این چشمه شباهت بسیاری به چشمه‌های گوگردی باداب سورت دارد و املاح آن درمان کننده امراض پوستی و بیماری‌های روماتیسمی و گوارشی است.

 این چشمه‌های آهکی به مرور زمان موجب به وجود آمدن اشکال متنوعی شدند که یکی از مشهورترین آنها تندیس اژدهاست.

این تندیس طبیعی طولی در حدود ۳۰۰ متر و ارتفاعی حدود ۵ متر و پهنایی بین ۴ تا ۷ متر دارد. روایتهای جالبی در مورد این اژدهای سنگی وجود دارد که بر جاذبه این پدیده طبیعی افزوده است.

باورهای عامیانه

مردم محلی اعتقاد بالایی به امامزاده دارند. به باور انها در گذشته ‌ها دور زمانی که امامزاده در حال عبادت بوده این اژدها قصد داشته به سمت مردم حمله کند که فرزندش فریاد می‌زند بابا گرگر یعنی بابا ببین ببین.این مرد صاحب کرامات با ایجاز خود موفق می‌شود با اژدها نبرد کرده  و آن را به سنگ تبدیل نماید. بر روی بدن این تندیس سنگی شکافی نیز وجود دارد که گفته می‌شود بر اثر ضربه شمشیر توسط سید جلال الدین بر بدنش به وجود آمده است.

در کنار امامزاده نیز حفره‌ای وجود دارد که افراد نیت کرده و شی‌ یا سکه‌‌ای را درون آن می‌اندازند و دهانه آن را برای دقایقی مسدود می‌کنند. از این حفره هوایی به بیرون جریان دارد و مردم معتقدند اگر با برداشتن دست از روی حفره، شی یا سکه از دریچه به بیرون پرتاب شود، حتما به آرزویشان خواهند رسید.

مائده معیری
دانش آموخته ایرانشناسی، عاشق سفر و قلم