«گناباد»؛ شهرستانی با ۱۳۳ اثر ثبت شده در فهرست میراث ملی

در جنوبی‌ترین بخش استان خراسان رضوی شهر باستانی گناباد جای گرفته است. شهری اساطیری که قدمت آن به قرنهای دور و دراز بازمی‎گردد. این شهر جاذبه‌های گوناگون بسیاری دارد که آشنایی و دیدن آنها می‌تواند برای هر سن و سلیقه‌ای جذاب باشد. از این شهرستان بیش از ۱۳۰ اثر در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. با ما در آراد مگ همراه باشید تا با این شهر کهن که چون موزه‌ای پویا از گنجینه‌های بسیاری نگهداری می‌کند آشنا شویم.

 مختصری در مورد گناباد

شهرستان گناباد در استان خراسان رضوی واقع شده است. این شهر در جنوبی‌ترین بخش استان خراسان رضوی قرار گرفته و قرار گرفتن آن در مسیر ارتباطی سه استان خراسان رضوی، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی موقعیت بسیار ممتازی به آن بخشیده است.

این شهر در حاشیه کویر جا خوش کرده و اقلیمی کویری و نیمه خشک دارد. ساکنین این منطقه پیرو شیعه دوازده امامی هستند و برخی از فرقه‌های صوفیه نیز در شهرهایی چون بیدخت سکونت دارند.

گناباد در گذشته محل اسکان و یا عبور پادشاهان بزرگی بوده و بر اساس منابع، جنگ اساطیری دوازده رخ که از مهمترین جنگها میان ایران و توران بوده در این منطقه روی داده است. نام گناباد در شاهنامه کنابد و جنابد ذکر شده است.

در این شهر قناتهای بسیاری وجود دارد که مشهورترین آن قنات قصبه است. به باور بومیان، ساخت این قنات که به عنوان کهن‌ترین قنات جهان در یونسکو به ثبت رسیده کاری مافوق قدرت بشر بوده و جنیان در ساخت آن دست داشته اند. البته این تنها یک باور است که مشتاقان هیجان را جذب خود می‌کند و هیچ سندی در اثبات این امر وجود ندارد.

مردم این منطقه به گویش زیبای گنابادی صحبت می‌کنند و آداب و سنتهای کهنی دارند که رنگ و بوی بسیار دلنشینی به مراسم و جشن‌‌های آنها بخشیده است.

گرچه این شهر از طبیعت و آب و هوای مطلوب بهره زیادی نبرده اما تمدن کهن آن هر علاقمند به تاریخی را به سوی خود فرا می‌خواند.

جاذبه‌های گناباد

آب انبار شریعت

آب انبار شریعت یکی از دیدنی‌های جذاب شهر گناباد است که با تغییر کاربری به موزه آب تبدیل شده است. این جاذبه که از دوره قاجار به جای مانده متعلق به فرد خیری به نام شریعت بوده که آن را در اختیار سازمان میراث فرهنگی قرار داد. در این آب انبار کهن وسایل حفر قنات و چگونگی دسترسی به آب در مناطق خشک به نمایش درآمده و می‌توان با روند تهیه آب توسط مردم بومی این منطقه آشنا شد.

آب انبار شریعت

 این آب انبار با چهل پله به عمق بیست متری زمین که مخزن قرار دارد متصل می‌شود و فضای داخل آن با نورپردازی جلوه‌ای چشمگیر پیدا کرده است.

آب انبار شریعت در مرکز شهر گناباد و در خیابان سعدی واقع شده است.

آبشار و آسیابهای کاخک

یکی دیگر از دیدنی‌های این شهر جاذبه‌‌ای نیمه طبیعی به نام آبشار کاخک است. این آبشار در مکانی به نام کاخک که یکی از ییلاقات مردم گناباد محسوب می‌شود قرار دارد.

آبشار کاخک که در ۲۵ کیلومتری جنوب گناباد قرار دارد در کنار خرابه‌هایی از آسیابهای آبی واقع شده است. از این آسیابها در گذشته برای آرد کردن استفاده می‌شد.

آبشار کاخک

جریان آب این آبشار باعث چرخش پره‌های مخزن استوانه‌ای شکل سنگی به نام تنوره می‌شد. آب با شدت از بالای تنوره از درون محفظه باریکی عبور کرده و به شدت خارج می‌شد و در نتیجه این فشار پره‌های آسیاب به چرخش درمی‌آمد و از طریق محوری عمودی، سنگ زیرین اسیاب را نیز به گردش درمی‌آورد. امروزه آب این ابشار از میان پارکی تفریحی که در میان بلوار اصلی شهر کاخک قرار دارد عبور می‌کند.

امامزاده کاخک

در محدوده ییلاق کاخک علاوه بر آبشار و آسیابهای آبی بقعه‌ای نیز وجود دارد که به سلطان محمد عابد مشهور است. بر طبق منابع موجود، این آرامگاه به قرن دهم هجری تعلق دارد. این بنا در دوره سلجوقی بر روی سکویی  ساخته شد و در دوره‌های بعد چون تیموری و صفوی، بازسازی و مرمت لازم روی آن انجام گرفت.

آرامگاه با مصالح ساده‌ای چون آجر و گچ و ساروج بنا شده و فضایی مربع شکل در وسط  دارد که قبر سلطان محمد در میان آن قرار گرفته است. دو تالار مستطیل شکل در طرفین اتاق وجود دارد  و گنبدی با کاشیکاری‌های زیبا بر بلندای آن به چشم می‌خورد. یکی از محققین، معماری این بنا را تلفیقی از معماری پیش و پس از اسلام می‌داند.

این آرامگاه در زلزله سال ۴۷ نیز دچار آسیب جدی شد و مجددا مورد بازسازی و تعمیر قرار گرفت. بر اساس شجره نامه، این بزرگوار از فرزندان امام موسی کاظم (ع) و برادر امام رضا (ع) معرفی شده است.

کمر زیارت گناباد

کمر زیارت یکی از مکانهایی است که هم طبیعت زیبایی دارد و هم آرامگاهی در آنجا واقع شده است. این ارامگاه که از گذشته‌های دور در این مکان قرار دارد، بسیار مورد توجه ساکنین گناباد است.

در مورد نسب این امامزاده نظرات گوناگونی وجود دارد. برخی وی را از فرزندان امام سجاد (ع) و عده‌ای ایشان را از فرزندان امام موسی کاظم (ع) می‌دانند.

آرامگاه کمر زیارت

باورهای مردمی جالبی نیز در مورد این مکان وجود دارد. یکی از باورها این است که در این منطقه مار زیادی زندگی می‌کند اما به دلیل مقدس بودن این مکان، نه مردم به مارها آسیبی می‌رسانند و نه مارها آسیبی به مردم وارد می‌کنند.

از آنجا که قبر این امامزاده در کمرکش کوه واقع شده به آن کمر زیارت و عده‌ای نیز آن را چاه مزار می‌نامند.

آسیابهای سرآسیاب

سرآسیاب یکی دیگر از مکانهای دیدنی شهرستان گناباد است که در دامنه کوه واقع شده و جمعیت بسیار کمی در آن ساکن هستند. همانطور که از نام ان پیداست در این مکان تعدادی آسیاب به نامهای علی شیر، حسین‌علی، چنار، بنه‌گی، آسیاب خانه‌ها، آسیاب قنات و آسیاب تنگل وجود داشته که روزگاری فعال بودند. نهری بزرگ از میان این آسیابها جاری است که از زیر کوه سرچشمه می‌گیرد.

یک دهانه ورودی، چرخ گرداننده، سنگ آسیاب و اتاقکی کوچک از اجزای تشکیل دهنده آسیاب است که برای آرد کردن گندم از آنها استفاده می‌شد.

بیشتر بخوانید:

مجموعه سازه‌های آبی شوشتر ؛ شاهکاری هوشمندانه

شهر و بازارچه تاریخی بیدخت

یکی از دیدنی‌های شهرستان گناباد، شهر کوچک بیدخت است که در فاصله ۵ کیلومتری از گناباد قرار دارد.

این شهر با تاریخچه‌ای کهن و بافت تاریخی بسیار زیبا یادگاری است که پیشینه آن به پیش از اسلام بازمی‌گردد. در میان این شهر زیبا جاذبه‌های بسیاری چون بازارچه، مسجد جامع، حوضخانه، یخدان، خانه معین، سراچه و آب انبار وجود دارد. بازارچه بیدخت نیز یکی از بناهای مهم در این شهر است که از ارزش معماری بالایی برخوردار است. این بازارچه مسقف نبوده و شامل راسته، آب انبار و حمام است.

هنوز بوی کاهگل از در و دیوار آن به مشام  می‌رسد و با وجود عمر طولانی همچنان زندگی در آن جریان دارد و مکانی برای خرید مایحتاج مردم است.

یخدان کوثر

یخدان کوثر بنایی است ساخته شده از خشت و چینه که در فصول سرد سال در آن یخ نگهداری می‌کردند، تا در تابستان و گرما از آن استفاده کنند. این یخدان نیز مانند سایر یخدانها قاعده مخروطی وسیعی داشته و با صعود به سمت بالا از قطر آن کاسته می‌شود. پشت یخدان جوی باریکی از اب وجود داشته که در زمستان یخ میزد و این یخ را به درون یخدان منتقل می‌کردند و در میان آنها کیسه‌های کاه قرار می‌دادند تا یخ‌ها از یکدیگر فاصله داشته باشند.

یخدان کوثر

این اثر تاریخی را در حوالی روستای بیدخت و در روستایی به‌ نام کوثر که امروزه خالی از سکنه است می‌توان دید.

خانه حسن خواجه

یکی دیگر از دیدنی‌های شهرستان گناباد که در بیدخت قرار دارد خانه‌ای است که در گذشته به فردی به نام حسن خواجه تعلق داشته است. این خانه یادگاری از دوره قاجار است که از بخش‌های مختلفی چون هشتی، بیرونی و اندرونی، برج و ساباط، مطبخ، بادگیر، صندوق خانه و بخش زمستان نشین و تابستان نشین تشکیل شده که امروزه  بخش زمستان نشین آن از میان رفته است. یکی از اصلی‌ترین  بخش‌های این خانه که قلب آن نیز به شمار می‌رفت حوضخانه بود.

حوضخانه مکان سرپوشیده مرتفعی با حوضی در وسط بود که بادگیری بر بالای آن قرار داشت و جریان باد باعث می‌شد تا این فضا در تابستان‌های گرم کویر مطبوع و خنک شود.

معماری بادگیر به شکل  پوشش گنبدی شکلی چون کلاه فرنگی است که بر چهار ستون استوانه‌ای قرار گرفته و برای تامین نور و تهویه هوای داخل حوضخانه از آن استفاده می‌شد. این بخش از خانه در اواخر دوره قاجار ساخته شده است.

کاریز قصبه، با شهرتی جهانی

شاید به جرات بتوان قنات قصبه را شاهکارترین اثر تاریخی به جای مانده در گناباد دانست. این قنات به قدری اعجاب اور است که در فهرست یونسکو به ثبت جهانی رسید. این اثر شگفت‌انگیز به دوره هخامنشیان تعلق دارد.

طول آن ۳۳۱۱۳  متر و و تعداد چاههای آن ۴۲۷ حلقه محاسبه شده است.

ناصر خسرو  قبادیانی این اثر را ساخته کیخسرو میداند. به قدری این قنات عمیق و عجیب است که برخی از بومیان گنابادی بر این باورند که نیرویی فراتر از نیروی انسان در ساخت آن دخیل بوده است.

کاریز قصبه

از این قنات ۱۵۰ لیتر در ثانیه اب خارج می‌شود و به عنوان یکی از اصلی ترین جاذبه‌های گناباد در کل دنیا شهرت دارد.

بیشتر بخوانید:

«کاریز»؛ شاهکاری طولانی‌تر از دیوار چین! 

آرامگاه جغتین گیسور

میان جاذبه‌های بسیار گناباد مقبره آجری زیبایی در شمال روستای گیسور وجود دارد که به مقبره جغتین شهرت دارد. عده‌ای این بنا را منسوب به آرامگاه جغتای پسر چنگیزخان مغول می‌دانند اما محققین بر این باورند که این مکان به جغتای ارتباطی نداشته و احتمالا مقبره یکی از صاحب منصبان ایرانی است. این مقبره آجری بنایی چهار تاقی است که ساخت آن به قرن هشتم هجری قمری بازمی‌گردد. سردابه‌ای در زیر این آرامگاه وجود دارد که احتمالا فرد درگذشته در این مکان دفن شده است.

دارالشفاء دلویی

 یکی دیگر از جاذبه‌های مذهبی شهرستان گناباد منزل فردی به نام حاج محمد دلویی است که در روستایی به همین نام نیز قرار دارد. حاج محمد فردی بود که در حدود سال ۱۱۸۰ قمری از اسب به پایین افتاد و یکی از دستهایش فلج شد. طبق روایات او شش سال بعد و در ماه محرم خوابی می‌بیند و با هیجان بیدار می‌شود. او پس از بیدار شدن متوجه می‌شود که دستش شفا یافته است. پس از آن تاریخ این خانه به دارالشفاء شهرت یافته و مردم برای شفا و روضه خوانی به این مکان مراجعه می‌کنند.

قلعه دختر شوراب

قلعه دختر شوراب بنایی سنگی است که در روستایی به نام شوراب واقع شده است. روستای شوراب در غرب گناباد و در فاصله ۱۷ کیلومتری از شهرستان گناباد قرار دارد.

این بنا از یادمانهای دوره ساسانی است و به خاطر ایزد بانو آناهیتا که الهه آبها بوده، به قلعه دختر شهرت یافته است.

قلعه دختر شوراب

این قلعه باستانی در ارتفاعات کوهی بلند واقع شده و باغی به نام کلاته در پایین دست آن قرار دارد. شواهدی دال بر استفاده از این برج در دوره اسماعیله و اضافه شدن بخش‌هایی به آن وجود دارد.

این قلعه از سه فضای مجزای معماری تشکیل شده است. قسمت فوقانی آن شامل اتاقها، تالارهای وسیع و برجهای نیم دایره‌ای است. مدخل قلعه در بخش تحتانی قرار دارد که شامل دالانهای مسقف با نیم برجهای تقویت کننده است و برجی مدور دارد.

روستای هدف گردشگری ریاب

اگر جزو آندسته از افرادی هستید که به گشت و گذار در کوچه پس‌کوچه‌های تاریخی علاقه دارید باید به سه کیلومتری غرب گناباد بروید و بافت تاریخی روستای ریاب را از نزدیک ببیند.  بافت تاریخی این روستا متعلق به دوره صفوی و قاجار است و مجموعه‌ای از خانه‌هایی تاریخی با  معماری زیبای مناطق کویری چون بادگیر، قلعه، حمام، حوضخانه، مسجد و آب انبار دارد که پس از گذشت چند قرن هنوز ارزش تاریخی خود را حفظ کرده‌اند.

مقبره ابومنصر ریابی، از وزاری صغرل سلجوقی نیز در این روستا قرار دارد که دیدن آن در کنار بافت زیبای روستا خالی از لطف نیست.

روستای روشناوند

میان روستاهای دیدنی شهرستان گناباد، روستای روشناوند نیز جاذبه‌هایی را در دل خود جای داده و ارزش تاریخی دارد. این روستا در شمال شرقی گناباد قرار دارد و فاصله آن تا شهر گناباد ۲۵ کیلومتر است.

روستای روشناباد مسجدی قدیمی دارد که بر روی کتیبه محراب، تاریخ ساخت ۱۲۲۲ درج شده است. این مسجد شامل چند بخش چون دو شبستان و چند صوفچه است.

جاذبه دیگر روستای روشناباد آب انباری قدیمی است که به آب انبار کهنه شهرت دارد. این اثر از دوران صفویه به جای مانده است.

آب انبار روشناوند

 این روستا حمامی قدیمی نیز دارد که متعلق به دوره قاجار است و پس از گذشت سالها همچنان اهالی این روستا از آن استفاده می‌کنند. تمامی این آثار در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

روستای عمرانی گناباد

اگر اهل روستا گردی هستید، بهتر است با روستای عمرانی شهرستان گناباد نیز آشنا شوید. این روستا در فاصله ۲۰ کیلومتری شمال گناباد واقع شده و مجموعه عظیمی محصور در برج و باروست. از نکات جالب این منطقه، مسکونی بودن آن تا چند سال پیش است. حتی امروزه نیز برج و باروها و تاسیسات دفاعی آن به همان شکل باقی است.

بافت سنتی روستای عمرانی به همراه آثاری چون مسجد، رباط و  آب انبار، این روستای خالی از سکنه را به یکی از جاذبه‌های شهرستان گناباد تبدیل کرده است. روستای عمرانی در مسیر گناباد به تربت حیدریه واقع شده است.

مدرسه نجومیه (موزه علوم)

در میان شهر گناباد مدرسه‌ای تاریخی وجود دارد که از دوره صفوی به جای مانده است. در این مدرسه علم نجوم تدریس می‌شد و همین مساله نشان می‌دهد که علم و دانش در این منطقه چه جایگاه پر رنگی داشته است.

تدریس علم افلاک و ستاره شناسی باعث شد تا این مدرسه به نجومیه شهرت پیدا کند.

مدرسه نجومیه

در سال ۱۳۸۵ مدرسه نجومیه به موزه تبدیل شد و در ۱۲ غرفه، مشاغل و آداب و رسوم رو به فراموشی این دیار به نمایش گذاشته شد.

این مدرسه که بزرگان بسیاری را در دامان خود پرورده در میان شهر گناباد و نزدیک به مسجد جامع این شهر قرار دارد.

موزه حیات وحش گناباد

اگر علاقمند به موزه گردی هستید و یا به محیط زیست و دنیای جانوران تمایل دارید حتما سری به موزه حیات وحش گناباد بزنید. این موزه در ساختمان اداری محیط زیست گناباد برپا شده و در آن سالن بزرگی وجود دارد که در آن گونه‌های تاکسیدرمی شده‌ مختلفی از پستانداران، پرندگان آبزی، خشکزی و سه گونه خزنده در معرض تماشا قرار دارد. در این موزه می‌توان با اکوسیستمهای متنوع شهرستان گناباد که در غرفه‌های مختلف به نمایش گذاشته شده‌اند نیز آشنا شد.

مزار امامزاده احمد بیمرغ

اگر طرفدار گردشگری مذهبی هستید، باید بدانید که آرامگاهی به نام امامزاده بیمرغ در ۳۵ کیلومتری گناباد و نزدیک به روستای بیمرغ قرار دارد که گفته می‌شود از فرزندان امام موسی کاظم(ع) است. بنای این امامزاده فضایی هشت ضلعی است که گنبدی بر فراز آن قرار دارد.

ارامگاه احمد بیمرغ

کتیبه‌ای به خط ثلث، پیرامون فضای داخلی را تزئین کرده است. از تاریخ دقیق ساخت این آرامگاه اطلاعی در دست نیست اما بر روی سنگ قبر امامزاده تاریخ ۱۰۵۳هجری قمری به چشم می‌خورد که مقارن با دوره صفوی است و فردی به نام حسنعلی بیک آن را مرمت کرده است.

مزار سلطانی گناباد

میان بناهای معروف و شاخص شهرستان گناباد، مزار سلطانی بیدخت جایگاه ویژه‌ای دارد. این مکان، آرامگاه یکی از عارفان قرن سیزدهم هجری معروف به سلطان علیشاه است. او قطب سلسله نعمت اللهی بود و آرامگاه وی امروزه میعادگاه صوفیان است.

بر طبق آمارها در سال ۸۴ این شهر بعد از حرم امام رضا (ع) پربازدید کننده ترین شهر استان خراسان بود.

سلطان علیشاه از مفسرتان قرآن بود و در آرامگاه وی سه تن از یاران او به نامهای صالح علیشاه، رضا علیشاه و محبوب علیشاه دفن شده‌اند. پس از همه اینها، نورعلی تابنده ملقب به مجذوب علیشاه، فرزند صالح علیشاه، قطب اصلی سلسله نعمت اللهی بود که در دیماه سال ۹۸ در سن ۹۲ سالگی درگذشت. پیکر وی را در ارامگاه سلطانی به خاک سپردند.

آرامگاه سلطانی بیدخت

طبق وصیت وی سید علیرضا جذبی طباطبایی ملقب به ثابت علیشاه به عنوان قطب جدید دراویش گنابادی معرفی شد.

در مزار سلطانی کتابخانه‌ای تاریخی نیز وجود دارد که یکی از قدیمی‌ترین کتابخانه‌های ایران است و در سالهای اخیر در مکانی جدید برپا شده است.

مسجد جامع گناباد و موزه درون آن

در بخش مرکزی شهرستان گناباد مسجدی وجود دارد که از دوره خوارزمشاهیان به جای مانده است. این اثر درخشان بنایی دو ایوانی است که دو ایوان شمالی و جنوبی، سردر و صحنی زیبا، رواقی باشکوه و سه شبستان دارد. ایوان اصلی مسجد یا ایوان قبله، در قسمت جنوبی صحن قرار دارد که با طاقهای گهواره‌ای و آجرکاریهای بسیار زیبا و کتیبه‌ای به خط کوفی بنایی تزئین شده است.

مسجد جامع

نام بانی، خیر و بنیانگذار مسجد در کتیبه داخل ایوان درج شده است. محرابی زینت شده با نقوش گیاهی و کتیبه‌ای به خط معقلی از دیگر زیباییهای این مسجد تاریخی است.

موزه باستانشناسی گناباد

موزه باستان شناسی یکی از جاذبه‌های شهر گناباد است که در میان مسجد جامع این شهر قرار دارد. این موزه در شبستان شمال شرقی مسجد برپا شده و آثار درون آن متعلق به دوران اسلامی است.

در این موزه آثار و اشیائی چون سکه‌هایی از قرون اولیه اسلامی تا دوره قاجار، اشیاء و ظروف سفالی و فلزی، فرمان نامه و وقف نامه‌های دوره قاجار، کتیبه‌هایی از مدرسه نجومیه، نسخ و قرآنهای خطی از دوره تیموری تا قاجار، اوراقی از قرآن که بر روی پوست آهو نگاشته شده و نسخه‌هایی از معارف اسلامی، متعلق به افرادی چون علامه مجلسی و شیخ کلینی در این موزه در معرض دید عموم قرار دارند. خود مسجد نیز همانطور که پیشتر اشاره شد دارای ارزش تاریخی و معماری است.

در این مسجد محرابی تاریخی نیز کشف شد که مورد بازدید علاقمندان است.

خانه شیخ محمد تقی بهلول

خانه شیخ محمد تقی بهلول جاذبه دیگری در شهرستان گناباد است که در حومه شهر گناباد در دهستان بیلند قرار دارد.

او یکی از بزرگان اهل علم ادب بود که به عنوان شگفتی روزگار از او یاد می‌شود. این فرد فرزند شیخ نظام الدین گنابادی بود که شهرت او به واقعه مسجد گوهر شاد بازمی‌گردد.

این فرد به دنبال واقعه مسجد گوهرشاد سخنرانی کوبنده‌ای بر علیه رضا شاه انجام داد. به دنبال این سخنرانی، ماموران حکومت به مسجد ریخته و افراد بسیاری کشته شدند اما او  از این مهلکه جان سالم به در برد.

محمد تقی بهلول در کارهای خیر پیشقدم بود و از مروجین فرهنگ تشیع به شمار می‌آمد. از او اشعار بسیاری به زبان فارسی و عربی به جای مانده است. این انسان وارسته در سال ۱۳۸۴ در سن ۱۰۵ سالگی بدون داشتن همسر و فرزند دیده از جهان فرو بست. امروزه آرامگاه او در ورودی شهر گناباد پذیرای گردشگران است.

خانه محمد تقی بهلول بنایی قاجاری است که دو قسمت تابستان نشین و زمستان نشین دارد. از بخش های زیبای این خانه حوضخانه آن است که حوضی هشت ضلعی در وسط دارد و در سقف آن نیز شمسه‌ای هشت پر به کار رفته است.

منطقه ییلاقی درب صوفه

درب صوفه یکی از روستاهای دیدنی شهرستان گناباد است که شهرت خود را مدیون زیبایی و موقعیت ممتاز جغرافیایی است. درب صوفه که بومیان به آن درصوفه نیز می‌گویند در فاصله سی کیلومتری غرب گناباد قرار دارد.

 این روستا از سه طرف با کوه‌هایی مرتفع احاطه شده و درختان کهنسال و تنومندی دارد.

روستای درصوفه

سکویی بر بدنه یکی از کوههای متصل به روستا وجود دارد که کاربرد آن دقیقا مشخص نیست. بومیان روستا این سکوی ناتمام را اثری متعلق به دوره ساسانی می‌دانند که قرار بود مانند نقش رستم و بیستون به کتیبه‌ای ماندگار تبدیل شود اما ناتمام باقی ماند. در حوالی این اثر نیمه تمام و در ارتفاعات کوه نیز مکانی وجود دارد که بومیان معتقدند آرامگاه پیران ویسه یکی از شخصیتهای برجسته در شاهنامه فردوسی است.

بیشتر بخوانید:

«سی سخت»، شهری که سی تن از یاران کیخسرو در آن آرمیده‌اند!

ییلاق کلات

ییلاق کلات یکی از مناطق تفریحی گناباد است که پیوندی نا گسستی با داستانهای شاهنامه دارد.

در داستانهای شاهنامه خصوصا در بخش نبرد ایران و توران از آن بسیار یاد شده است. این منطقه که در میان رشته کوههای گناباد و فردس جای گرفته محل برپا شدن جنگ دوازده رخ  بوده و  پهلوانان شاهنامه در این مکان به نبرد پرداختند.

دره زیبایی به کلات منتهی می‌شود که آبادی‌های سرسبزی چون میمند، زو و سد کلات بخشی از این دره است. ویرانه‌های ارگ فرود نیز جاذبه باستانی دیگری است که در ۶ کیلومتری این منطقه واقع شده است.

بافت پلکانی این روستا موجب شده تا روستای کلات به ماسوله گناباد شهرت پیدا کند. فاصله روستای کلات تا گناباد ۲۴ کیلومتر است و در مسیر جاده گناباد به فردوس قرار دارد.

منطقه حفاظت شده هنگام

منطقه حفاظت شده هنگام منطقه‌ای کویری است که از ارزنده ترین زیستگاههای گیاهی و جانوری در کویر محسوب می‌شود. این منطقه حدود سه هزار هکتار وسعت دارد و در آن گیاهانی چون گون، قیچ، درمنه، گز، اسکنبیل، کلپوره و جانورانی چون تیهو، کبک، سار، دلیجه، کاراکال و پرندگانی چون تیهو، هما، کوکر وکرکس زیست می‌کنند.

منطقه ییلاقی و غار سنو گناباد

گرچه گناباد در منطقه کویری واقع شده اما مناطق ییلاقی خوش آب و هوایی دارد که با فاصله کمی از گناباد قرار دارند و می‌توانند مرهمی بر گرمای طاقت فرسای تابستان باشند.

یکی از این مناطق خوش آب و هوا، منطقه تفریحی سرآسیاب سنو است که طبیعتی زیبا و چشمه پرآبی دارد. سنو در ۲۷ کیلومتری غرب گناباد قرار دارد.

روستای سنو

دبی آب این چشمه بالاست، به طوری که در وصف آن گفته‌اند اگر روزی گناباد ویران شود یا به دست باد است و یا این چشمه آن را ویران می‌کند.

در طول مسیر این چشمه، قلعه و تعدادی آسیاب آبی قرار دارد که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌اند. در طول تاریخ، پادشاهانی چون طغرل و نادر شاه از این چشمه اعجاب انگیز یاد کرده‌اند. منشاء این چشمه مشخص نیست. برخی آن را از درون غار و دریاچه‌ای می‌دانند که در میان کوههای زرد منطقه وجود داد.

غار سنو

غاری نیز در این منطقه قرار دارد که به غار سنو مشهور است. این غار بی شباهت به غار علیصدر نیست با این تفاوت که هنوز کاوشی اساسی روی آن صورت نگرفته و از هرگونه امکاناتی بی بهره است.

هشتی منزل جعفریان

یکی دیگر از دیدنی های شهر گناباد منزل فردی به نام جعفریان است. این بنا اثری به جای مانده از دوره قاجار است و دارای بخش‌های مختلفی چون بادگیر، حوضخانه و گچبریهای زیبایی است. زیباترین بخش این خانه هشتی آن است که به لحاظ معماری و گچبری از ظرافت و زیبایی بسیاری برخوردار است.

آثار و بناهای گناباد بسیار زیاد است. همانگونه که در ابتدای مقاله نیز گفته شد بیش از ۱۳۰ اثر از این شهرستان در فهرست اثار ملی ایران به ثبت رسیده و ذکر همگی آنها در این مقاله امکان پذیر نیست. با ورود به صفحه میراث فرهنگی گناباد می‌توانید با لیست کاملی از جاذبه‌های تاریخی این شهر کهن آشنا شوید و برای سفر به این منطقه برنامه ریزی کنید.

مائده معیری
دانش آموخته ایرانشناسی، عاشق سفر و قلم