سفر به «کامیاران»؛ از دهکده رویایی پالنگان تا زیستگاه بکر شاهو

این بار سفرمان را به مقصد کامیاران آغاز می‌کنیم. شهری در استان کردستان با دیدنی هایی بسیار جذاب که هر کدام از آنها قطعه‌ای از پازل زیبایی‌های ایران را تکمیل می‌کند. با ما در آراد مگ همراه باشید تا کامیاران زیبا را بهتر بشناسیم.

مختصری در مورد کامیاران

کامیاران یکی از شهرهای استان کردستان است که در جنوب این استان قرار گرفته و فاصله آن تا شهر سنندج حدود ۶۵ کیلومتر است. مردم این منطقه به سه گویش زیبای  هورامی، سورانی و کلهری صحبت می‌کنند.

ارتفاع این شهر از سطح دریا بیش از ۱۴۰۰ متر است و زمستانهای سرد و بهار و تابستان بسیار مطبوع و خنکی دارد. این شهرستان آثار بسیاری دارد که حدود ۷۴ اثر آن در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این شهرستان دارای سی منطقه نمونه گردشگری و چهار روستای هدف گردشگری است که در ادامه به معرفی تعدادی از  شاخص‌ترین آنها خواهیم پرداخت.

روستای پالنگان

اولین جاذبه از شهر کامیاران به روستای بسیار زیبای پالنگان اختصاص دارد. روستایی بکر و زیبا که به عنوان روستای هدف گردشگری هر ساله گردشگران بسیاری را به سوی خود جذب می‌کند.

برای دیدن روستای زیبای پالنگان به ۴۸ کیلومتری شمال غربی کامیاران می‌رویم. با ورود به این روستا با مجموعه‌‌ای خیره کننده از خانه‌هایی روبه رو می‌شویم که بسیار هنرمندانه، پله پله بر بالای یکدیگر قرار گرفته‌اند و مناظر بسیار زیبای در شکاف کوه ایجاد کرده‌اند.

 در این معماری خانه‌ها در پیوند با یکدیگر ساخته شده‌اند. چون ماسوله گیلان، پشت بام هر خانه حیاط خانه دیگری است و خانه ها  به شیوه خشکه چین و با سنگ و چوب ساخته شده‌اند.

از تاریخچه روستا که پرس و جو می‌کنیم متوجه می‌شویم که به دوران پیش از اسلام تعلق دارد و از زمان شکل گیری تا به امروز چندین بار ویران شده و از نو ساخته شده است.

 شاهان سامانی، صفویه، خاندان کلهر و اردلانها هر کدام رد پایی در این منطقه از خود به جای گذاشته‌اند.

مناظر طبیعی

به تماشای روستا که می‌رویم با رودخانه ای پر آب به نام تنگی ور رو به رو می‌شویم که از میان این آبادی می‌گذرد و موجب شده روستا به دوقسمت تقسیم شود. این رودخانه طراوت و زندگی را برای پالنگان به دنبال داشته است.

اب این رودخانه بسیار پاک و گواراست و دلیل آن وجود چشمه هایی است که در فاصله ۷۰۰ متری جنوب شرقی روستا از دل زمین می‌جوشند و بخش زیادی از آب این رودخانه را تامین می‌کنند.

 این رود پرآب پس از سیراب کردن روستای پالنگان به رودخانه سیروان می‌پیوندد.

در اطراف این روستا باغستانهای سرسبزی وجود دارد که زیبایی این روستا دو چندان کرده است. علاوه بر طراوت و طبیعت ناب، محصولات باغی بسیاری چون انار، هلو، زردآلو، انجیر و توت فرنگی از این باغات برداشت می‌شود.

قلعه پالنگان کامیاران

بر بلندای کوهی در نزدیکی روستا قلعه‌ای تاریخی توجهمان را به خود جلب می‌کند.

 از تاریخ دقیق ساخت این قلعه اطلاعی در دست نیست اما شواهد بدست آمده از آن نشان از عمر طولانی آن دارد.

با حمله مسلمانان این قلعه حدود سه ماه محاصره شد و سرانجام به تصرف مسلمانان درآمد. در دوره‌ای نیز اردلانها و  امرای کلهر در آن سکونت داشتند. در حال حاضر ویرانه‌ای از این بنا به جای مانده که شامل اتاقها، آتشکده و پلهای قدیمی روی رودخانه است.

سوغات پالنگان

اگر به این روستای زیبا سفر کردید و قصد خرید سوغاتی داشتید از خرید کشک، روغن محلی و عسل مرغوب این منطقه غافل نشوید چرا که بهترین سوغاتی برای دوستان و آشنایان است. گیوه‌های زیبا و دست دوز این منطقه نیز می تواند هدیه‌ای ماندگار برای عزیزانمان باشد.

جشن نوروز

اگر قصد سفر به این منطقه را دارید، نورزو بهترین زمان سفر است چرا که مردم این روستا رسم بسیار زیبایی برای جشن نوروز دارند.

 آنها با گرفتن مشعلی در دست، پوشیدن لباس محلی رنگارنگ همراه با موسیقی بر پشت بام یا بلندای صخره ها رفته و از بهار استقبال می‌کنند.

بیشتر بخوانید:

«سی سخت»، شهری که سی تن از یاران کیخسرو در آن آرمیده‌اند

سند اورامان

یکی از آثار ارزشمندی که از کامیاران به دست آمد اثری مکتوب است که در حال حاضر در موزه برلین نگهداری می‌شود. این اثر که به بنچاق اورامان مشهور است، از دل غاری در دره تنگیور شهر کامیاران کشف شد.

داستان کشف این بنچاق از این قرار است که حدود ۹۰ سال پیش یکی از مریدان شیخ علاءالدین نقشبندی به درون غاری در دره تنگیور می‌رود.

او در این غار خمره‌ای پیدا می‌کند که درون آن پر از دانه ارزن بود. اما درون این خمره چیز دیگری نیز وجود داشت. نوشته ‌هایی بر پوست آهو که مطالب روی آن به خط پهلوی- اشکانی نوشته شده بود.

 محققین با ترجمه این متن دریافتند که قراردادی است بین دو نفر برای خرید و فروش، که نام شاهدان معامله نیز بر روی آن نوشته شده است. این بنچاق متعلق به ۱۲۰ سال پیش از میلاد مسیح است.

تعداد این اسناد سه عدد است که دو سند آن به خط و زبان یونانی نگاشته شده و تاریخ دوره سلوکی دارد و چند کلمه‌ای به زبان پارتی در پشت یکی از آنها نوشته شده که خلاصه ای از همان متن یونانی است و نسبت به متن یونانی جدیدتر است.

 سومین سند نیز به خط پارتی (اشکانی) است که به خط یافته شده بر روی سفالینه‌های نسا شباهت بسیاری دارد و تاریخ دوره اشکانی، یعنی حدود ۵۲ یا ۵۳ میلادی بر روی آن درج شده است. این سند یکی از کهنترین آثار کشف شده در این منطقه است.

چشمه کواز

یکی دیگر از جاذبه‌های شهرستان کامیاران چشمه‌ای جوشان با خواص درمانی بالاست که به چشمه کواز شهرت دارد. این چشمه در فاصله ۱۰ کیلومتری  شمال غربی روستای پالنگان از دل زمین می‌جوشد. رنگ این آب شیری است و طعم گوگردی دارد. استخر کوچکی در محل چشمه ساخته شده و از آب آن برای نوشیدن و درمان بیماریهای رماتیسمی، پوستی و تنفسی استفاده ‌می‌شود.

روستای دژن کامیاران

اگر به روستای پالنگان رفتید و از دیدن زیبایی های این روستا سیراب شدید حتما برای دیدن روستا دژن نیز برنامه ریزی کنید. این روستا نیز مانند پالنگان از قدمت بالایی برخوردار است و در جنوب پالنگان، کنار رودخانه پرآب سیروان قرار دارد.

طبق تعریفی شکل قرار گیری این روستا در میان کوههای سر به فلک کشیده باعث شده تا کوهها چون دژی استوار روستا را در بر بگیرند. به همین علت نام این روستا دژان یا دژن نامیده شد.

این روستا دو بافت قدیمی و جدید دارد. در محله شمالی ساختار خانه‌ها پلکانی است و شباهت به خانه‌های روستای پالنگان دارد. اما در بخش جنوبی روستا، خانه‌ها کنار یکدیگر و به شیوه امروزی بنا شده‌اند.

جریان حیات در این روستا را چشمه‌های پرآبی به دست گرفته‌اند که در دره قرار دارند. این آبها علاوه بر تامین آب اشامیدنی، سیراب کردن مزارع و باغها را به دوش می‌کشند. وجود همین باغها جلوه‌های تماشایی به روستای دژن بخشیده است.

دژن در تمامی فصول زیباست، اما در فصل بهار سرسبزی در آن به حد اعلای خود می‌رسد و این طبیعت با صدای چه چه پرندگان و صدای دلنواز آب تکمیل می‌شود.

کوه استوار دژن، ترخان آباد، رودخانه پرآب سیروان و باغهای سرسبز روستا از جاذبه‌هایی است که هر ساله گردشگران طبیعت دوست را راهی این خطه از خاک ایران می‌کند.

از دیدنی ‌های تاریخی این روستا نیز، قبرستانهایی در شرق روستاست که به سمت بیت المقدس دفن شده‌اند و نشان می‌دهد سکونت در این منطقه به قرنها پیش بازمی‌گردد.

روستای سرکاریز

در ادامه جاذبه‌‌های کامیاران به روستای زیبای سرکاریز می‌رسیم. این روستا از توابع بخش موچش کامیاران است و طبیعت زیبا، کوههای اطراف، چشمه‌های پرآب و زیارتگاه معروفی که در آن وجود دارد آن  را به یکی از روستاهای محبوب گردشگران تبدیل کرده است.

نام روستای سر کاریز از چشمه‌‍ای گرفته شد که از گذشته‌‍‌های دور از بالادست روستا جریان یافته و به سمت دامنه سرازیر می‌شود.

کوههای روستا

از جاذبه‌های اصلی این روستا کوههای زیبایی است که اطراف روستا را احاطه کرده است. برزه، کانی باخ، کیف هواره و دوله سور نام تعدادی از کوههای این روستا و کانی ریز، کوره چال و کوناورچه نام تعدادی از چشمه‌های این روستاست.

دشتهای سرسبز

سر کاریز دو دشت بسیار سرسبز و مصفا به نامهای خولینه و بان قالیجار دارد که در فصل بهار و تابستان اهالی این منطقه و مناطق مجاور برای تفریح به این دشتها می‌آیند و از طبیعت بکر این مناطق استفاده می‌کنند.

آرامگاه بان ویس

آرامگاه بان ویس نیز یکی از اماکن زیارتی روستای سرکاریز است که اهالی این منطقه ارادت بسیاری به آن داشته و مامنی برای اهل دل است.

زیارتگاه عکاشه

یکی از جاذبه‌های کامیاران زیارتگاهی موسوم به عکاشه است که نزدیک به روستای زیبای کاشتر قرار دارد. این زیارتگاه متعلق به یکی از صحابه پیامبر بود که از سوریه به این مکان آمد.

طبق روایات او در نبرد با ساسانیان در منطقه‌ای به نام ژاورود به شهادت رسید و دراین مکان به خاک سپرده شد.

این زیارتگاه آرامگاهی شش ضلعی است که گنبدی بر فراز آن احداث شده است و هر ساله افراد بسیاری برای زیارت به این مکان سفر می‌کنند.

 روستای کاشتر نیز روستایی کهن و زیبا با پوششی انبوه از درختان بلوط و قسوان است که گشت و گذار در میان آن می‌تواند برای زائران آرامگاه حضرت عکاشه بسیار جذاب باشد. نزدیکی به روستای پالنگان و تنگی ور نیز بر ارزش و اهمیت این مکان زیارتی افزوده است.

زیارتگاه عکاشه از امکانات مناسبی برای اسکان مسافران برخوردار است.

سنگ نبشته اورامان

در نزدیکی شهرستان کامیاران سنگ نبشته‌هایی قرار دارد که به کتیبه تنگی ور یا سنگ نبشته اورامان شهرت دارد.

این کتیبه که اندازه آن ۱۲۰*۱۳۰ سانتی متر است  بر روی صخره‌ای مرتفع کنده شده است. به سراغ این کتیبه که می‌رویم با متنی به خط میخی بر بلندای صخره ای مرتفع مواجه می‌شویم که حدود ۴۵ تا ۵۰ سطر دارد.

در متن این کتیبه از سرزمینهای کهن بسیاری چون عیلام،؛ مصر، قبرس، مانتا، ماد، مسکو، هیتی، گوتی و قبایلی چون هاتلو، لیدودود، ریوا نام برده شده  و به مضامینی چون نیایش خدایان، پیروزی ها و القاب سارگن دوم و بسیاری موارد دیگر اشاره شده است.

محققین احتمال می‌دهند این کتیبه به سارگن دوم تعلق داشته باشد و نیم تنه انسان حجاری شده‌ای که دورن طاقنما قرار دارد نیز  احتمالا شخص سارگن دوم است.

این کتیبه که نخستین بار توسط فردی به نام دکتر سرافراز مورد پژوهش قرار گرفت  به سنگ نوشت اورامانات نیز شهرت دارد. محققان قدمت این اثر را  اواخر هزاره دوم و اوائل هزاره اول پیش از میلاد می‌دانند.

علاوه بر این سنگ نبشته و نقش برجسته آن، طبیعت اطراف نیز برای گشت و گذار و طبیعت گردی بسیار دلپذیر است.

کوه سلطان سراج الدین کامیاران

یکی دیگر از دیدنی‌های کامیاران کوه زیبای سلطان سراج الدین است که در بلندای آن مقبره‌ای ساده دیده می‌شود. این قله ۲۸۳۶ متر ارتفاع دارد و از بلندترین انشعابات موازی رشته کوه زاگرس محسوب می‌شود.

در مورد این آرامگاه حرف و حدیث‎‌های بسیاری وجود دارد. برخی آن را متعلق به یکی از صحابه پیامبر می‌دانند و عده‌ای دیگر آن را آرامگاه پادشاه یا حاکمی می‌دانند که از ترس قیام مردم به این مکان پناه آورده و سرانجام به دست چوپانی به هلاکت رسیده است.

این منطقه طبیعت ناب، چشمه‎‌سارهای خنک و پوشش گیاهی و جانوری بسیار متنوعی دارد. هر ساله کوهنوردان بسیاری در فصل اردیبهشت ماه این کوه را برای صعود انتخاب کرده و از آب و هوا و طبیعت پاک کوهستان استفاده می‌کنند.

کوه سلطان سراج الدین در نزدیکی روستای نران قرار دارد و پیمایش آن از این روستا به سه ساعت زمان نیاز دارد.

تپه باستانی تیانه

تپه تیانه تپه‌ای باستانی است که در روستایی به همین نام قرار دارد. شواهد زندگی در این روستا به چند هزار سال پیش باز می‌گردد. شهرت این تپه به دلیل پیدا شدن سفالهای منقوش متعلق به پیش از تاریخ است. باستان شناسان موفق به یافتن شش طبقه استقرار در این تپه شدند که بالاترین آن متعلق به دوره اسلامی، طبقه زیرین آن مربوط به دوره ساسانی و آثار طبقه سوم به هزاره سوم پیش از میلاد تعلق داشت. از طبقه ششم و قدیمی ترین لایه، سفالهای نقش دار قرمز رنگی به دست آمد که شباهت بسیاری به سفالهای چشمه علی ری، والا تپه، اسماعیل آباد و ساوجبلاغ داشت. این سفالها به هزاره چهارم و پنجم پیش از میلاد یعنی در حدود هفت هزار سال قبل تعلق دارد.

روستای کلاته کامیاران

یکی دیگر از روستاهای دیدنی کامیاران که به خاطر طبیعت زیبا شهرت دارد روستای کلاته است. این روستا در دامنه‌های کوه شاهو آرام گرفته و چشمه بسیار پرآبی دارد که در تمامی فصول آبی معدنی و گوارا از آن جاری است. این چشمه در گذشته آب مصرفی چند روستا را تامین می‌کرده است.

در حوالی روستای کلاته، تپه‌ای قرار دارد که نشان‌دهنده قدمت روستاست. کوه زیبای زرنه و مقبره‌ای موسوم به ملا احمد از مناطق تفریحی ساکنین و مسافران این خطه است.

این روستا در دامنه‌های کوه زرنه واقع شده و فاصله آن تا شهر کامیاران حدود ۲۰ کیلومتر است.

مقبره شیخ عباس کومایین کامیاران

اگر جزو علاقه مندان به گردشگری مذهبی هستید روستای کومایین را در لیست سفر به کامیاران قرار دهید. این روستا یکی از روستاهای توابع موچش است و طبیعت دست نخورده و زیبایی دارد. اما آن چیزی که باعث شهرت این روستا شده وجود مقبره زاهدی پارسا به نام شیخ عباس کومایین است که باعث شده این روستا به یکی از مراکز گردشگری مذهبی در استان تبدیل شود.

شیخ عباس، عارفی چله نشین و از بزرگان طریقت بود که بیش از صد سال پیش در این روستا زندگی می‌کرد و علاوه بر راهنمایی مردم، کارهای خارق العاده‌ای نیز انجام می‌داد.

به گفته کهنسالان این روستا، این عارف با چله نشینی به توانایی و قدرتی خارق العاده دست یافته بود و علاوه بر شفای بیماران می‌توانست مارها را به کنترل خود دربیاورد و به آنها امر و نهی کند.

 پس از قرنها  همچنان مردم این خطه و پیروان طریقت قادریه ارادتی بسیار به این آرامگاه داشته و با زیارت این مکان، بخشی از خاک آن را درون پارچه‌ای می‌ریزند و معتقدند به همراه داشتن این خاک آنها را از گزند مارها درامان نگه خواهد داشت.

این روستا در میان کوههای زیادی محصور شده و هر ساله میزبان مسافران و گردشگرانی است که با شنیدن آوازه پیر کومایین به این روستا سفر می‌کنند.

بیشتر بخوانید:

سفر به «بابل»؛ شهر میترای بزرگ

زیستگاه شاهو

کوه شاهو یکی از بلندترین کوههای استان کردستان است که سه هزار و سیصد و نود متر ارتفاع دارد و در نزدیکی شهرهای کامیاران، مریوان و سرواباد واقع شده است. شاهو از معروفترین کوهستانهای اورامانات بوده و به دلیل آب و هوای مطبوع و نزدیکی به رودخانه سیروان، پوشش گیاهی و جانوری در آن بسیار غنی است.

این منطقه محل رویش دهها و صدها گیاه گوناگون است که از میان آنها می‌توان گیاهان بومی، آویشن کوهی، برزه لنگ، هلاله برم برم، بوژانه، کنگر، پیچک، چنور و بسیاری گیاهان دیگر را نام برد.

خرگوش، بزکوهی، کبک و تیهو بخشی از ساکنین این منطقه سرسبزند.

زیستگاه شاهو آشنای دیرینه کوهنوردانی است که به قصد صعود به ارتفاعات و دیدن طبیعت و چشیدن آب از چشمه سارهای زلال، به این منطقه سفر می‌کنند.

نام کوه و چشم انداز زیبای شاهو در سال ۱۳۹۰ در فهرست میراث ملی کشور جای گرفت.

بهترین فصل سفر به کامیاران

اگر قصد سفر به استان کردستان و تماشای دیدنی های شهرستان کامیاران را دارید سفر خود را در فصل بهار و تابستان برنامه ریزی کنید. زیرا طبیعت ناب کردستان در بهار و تابستان به حد اعلای زیبایی می‌رسد و چشمه‌ای از زیبایی های ناتمام زاگرس را پیش چشمانتان به نمایش خواهد گذاشت.

مائده معیری
دانش آموخته ایرانشناسی، عاشق سفر و قلم