دیدنی های ایرانگردشگریهمه چیز از همه جا

مجموعه پاسارگاد ؛ پایتخت تمدن هخامنشی

مجموعه پاسارگاد ، وسیع‌ترین محوطه هخامنشی است که آثار تاریخی بی‌شماری را درخود جای داده است، این مجموعه تاریخی باشکوه و بی‌بدیل به عنوان، پنجمین اثر ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت گردیده است و همچنین نام این اثر ارزشمند از تاریخ ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران به چشم می‌خورد.

آثار تاریخی فراوانی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و مجموعه ارزشمند پاسارگاد را پدید آورده‌اند. با آراد مگ همراه می‌شویم تا ما را این مجموعه زیبا و گرانبها آشنا کند.

مجموعه پاسارگاد

برای دیدار با این مجمموعه تاریخی به جنوب ایران و استان فارس سفر می‌کنیم. در نزدیکی شهر پاسارگاد، جایی در دشت مرغاب، با سازه‌های باستانی روبه رو خواهیم شد که از گذشته‌های دور به یادگار مانده‌اند. این مکان جایی است که حکومت هخامنشی در آن پایه‌گذاری شد و به عنوان نخستین پایتخت این امپراطوری شناخته می‌شود.

بناهای مجموعه پاسارگاد

در مجموعه پاسارگاد بناهای زیر به چشم می‌خورند: آرامگاه کوروش کبیر، کاروانسرای مظفری، کاخ اختصاصی، کاخ بار عام، مجموعه باغ ایرانی، کاخ دروازه، سنگ دروازه، برج سنگی، تل تخت و محوطه مقدس. در ادامه به تشریح این بناها خواهیم پرداخت.

آرامگاه کوروش

آرامگاه کوروش

آرامگاه کوروش بزرگ، که از مهمترین و مشهورترین آثار این مجموعه ارزشمند به شمار می‌رود، مقبره یکی از خوش‌نام‌ترین پادشاهان ایرانی است که در بخش جنوبی مجموعه قرار دارد و گفته می‌شود که به دستور و نظارت کامل وی ساخته شده است. این بنای چشمگیر و در عین حال ساده، نظر بسیاری از باستان‌شناسان و تاریخ‌دوستان سراسر جهان را به سوی خود جلب کرده است. آرامگاه کوروش، با مساحت حدود ۱۵۶ متر مربع و ۱۱ متر ارتفاع، همچون الماسی در مجموعه پاسارگاد می‌درخشد. این مقبره دارای دو بخش، سکوی پلکانی و اتاقک آرامگاه است و طراحی هوشمندانه‌ی آن، گردشگران را به یاد زیگورات‌ها و نیایشگاه‌های کهن می‌اندازد.

کاروانسرای مظفری

کاروانسرای مظفری

یکی دیگر از آثار ارزشمندی که در مجموعه پاسارگاد قرار دارد، کاروانسرای مظفری است. این بنا با وسعت ۲۰ متر مربع در نزدیکی آرامگاه کوروش واقع شده است. این کاروانسرا شامل ایوانی ۳۰ متری با اتاق‌های کوچک و بزرگ در اطراف آن است. در گذشته اطراف این کاروانسرا قبرستانی بود که برای سنگ قبرهای آن از سنگ‌های کاخ کوروش استفاده می‌شد. البته در میان این سنگ قبرها کتیبه‌های زیبایی نیز به چشم می‌خورد که امروز به موزه هفت تنان در شهر شیراز منتقل شده است.

کاخ اختصاصی

کاخ اختصاصی مجموعه پاسارگاد

کاخ اختصاصی، یکی از باشکوه‌ترین کاخ‌های مجموعه پاسارگاد است. این کاخ که وسعت آن به ۳۱۹۲ مترمربع ‌می‌رسد دارای یک تالار مرکزی و دو ایوان شرقی و غربی است. اینطور که از شواهد پیداست، این کاخ اقامتگاه و منزل مسکونی کوروش کبیر بوده است.

در نزدیکی درگاه شرقی و روی دیواره ایوان سکویی سنگی به چشم می‌خورد که شاه برای تماشای باغ از آن استفاده می‌کرده است. سنگ سفید مرمرنما، سنگ آهکی سیاه و سنگ ماسه ای کبود رنگ، سه جنس سنگی هستند که در ساخت این کاخ به کار رفته‌اند. ترکیب سنگ های سیاه و سفید در بخش پایه ستون‌ها و کف ایوان‌ها از نوآوری‌های ویژه معماری در آن زمان به شمار می‌رود که جلوه‌ای بی‌‌‌ننظیر به آن بخشیده‌اند.

در گوشه جنوبی کاخ نیز سنگی نمایان است که حفره ای درون خود دارد که به استحکام بیشتر بنا در زمان ساخت کمک می‌کرد. در بخش شمالی آن سنگ نوشته‌ای وجود دارد که کوروش در آن خود را معرفی می‌کند.

کاخ بار عام

کاخ بار عام

کاخ بارعام یکی دیگر از کاخ‌ها و از آثار تاریخی به جا مانده در مجموعه پاسارگاد است. این کاخ که وسعت آن به ۲۴۷۲ متر مربع می‌رسد در محور شمال غربی- جنوب شرقی پاسارگاد ساخته شده است و دارای یک تالار مرکزی به وسعت ۷۰۵ متر مربع است که ۸ ستون در خود دارد که هم‌اکنون تنها یک ستون از آن باقی مانده است. ۴ سوی کاخ را ۴ ایوان در بر گرفته است. کاخ بارعام، کاخ پذیرایی کوروش بود و شاه در آن از میهمانان بین‌المللی خود پذیرایی می‌کرد. در واقع می‌توان این کاخ را نخستین مقر سازمان ملل دانست که حدود ۲۵ قرن پیش در آن اندیشه‌های بلند انسانی و مسائل مربوط به حقوق بشر و آزادی انسان‌ها مطرح می‌شد.

در معماری زیرستون‌ها و سرستون‌های تالار مرکزی از سنگ یه و تنه‌ی ستون‌ها از سنگ سفید استفاده شده است و درگاه‌های آن هر کدام طرح و نقش‌هایی از ماهی، پای انسان، عقاب و گاو دارند. از باقی‌مانده‌های این کاخ می‌توان به سه جرز سنگی آن اشاره کرده که برفراز یکی از آن‌ها کتیبه‌ای با مضمون “من کوروش، شاه هستم، هخامنشی زاده”   قرار دارد و به سه خط پارسی باستان، عیلامی و بابلی در آن دیده می‌شود.

باغ پاسارگاد

مجموعه باغ‌ ایرانی پاسارگاد، مجموعه‌ای بی‌نظیر است که نام آن به همراه ۸ باغ ایرانی دیگر در فهرست میراث جهانی یونسکو به چشم می‌خورد. این باغ که یکی از مشهورترین بخش‌های مجموعه پاسارگاد است. هم اکنون تنها آثار اندکی از این باغ باقی مانده است . باغ پاسارگاد که با نام‌های پردیس پاسارگاد، پاسارگاد شاهی و پردیس کووش نیز شناخته می‌شد، تصویری از معماری باغ‌های ایرانی بود و الگویی برای باغ‌های دیگر ایرانی که بعد از آن بنا شدند. از این باغ که تصویری از طرح و سلیقه‌یایرانی را به نمایش گذاشت به عنوان مادر باغ‌های ایرانی دوره صفوی یاد می‌شود. گفته‌ها حاکی بر آن است که نحوه ساخت و حتی چینش درختان این باغ توسط کوروش کبیر طراحی شده است.

این باغ در دل خود چندین بنا و باغ‌های کوچک‌تری داشته است که از به طرح آن طرح باغ در باغ گفته می‌شود. این باغ شامل کوشک‌های باغ پاسارگاد، آبراهه‌های باغ شاهی پاسارگاد و پل باغ پاسارگاد می‌شد.

به طور کلی آن طور که پژوهش‌ها نشان می‌دهد طرح و گستردگی باغ پارسارگاد و درختان و گل‌های رنگارنگ موجود در آن، به ببیننده این حس را انتقال می‌دادند که انگار در بهشت حضور دارد.

کاخ دروازه

کاخ دروازه

کاخ دروازه، سومین کاخ کشف شده در مجموعه پاسارگاد است که با وسعت ۷۲۶ متر مربع در شرق این مجموعه تاریخی و ارزشمند واقع شده است و به عنوان دروازه ورودی به این محوطه شناخته می‌شود. این باغ شباهت‌های زیادی با کاخ دروازه ملل تخت جمشید دارد و شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که این در این بنا، تالاری به وسعت ۶۸۶ مترمربع و ۸ ستون سنگی ۱۶ متری وجود داشته است و هر کدام از این ستون‌ها روی زیر ستون‌هایی مکعب شکل از سنگ سیاه، به ابعاد ۲ در ۲ متر قرار داشتند. بزرگی این زیرستون ها نشان می دهد که ستون‌های موجود در تالار کاخ تا چه اندازه عظیم و چشمگیر بودند. متاسفانه امروزه اثری از این ستون‌ها باقی نمانده است؛ اما از زیرستون‌های پیدا شده در کاخ دروازه در پوششی از کاهگل محافظت می شود.

تالار بزرگ کاخ دروازه دارای چهار درگاه بود که دو درگاه اصلی در جهت شمال غربی و جنوب شرقی آن قرار داشت و دو درگاه فرعی آن قسمت‌های شمال شرقی و جنوب غربی این تالار را به بخش‌های دیگر کاخ مرتبط می‌کردند. بر اساس تحقیق باستان‌شناسان ارتفاع هر کدام از این درگاه‌ها در گذشته به ۹ متر می‌رسید و امروز تنها بقایایی از جرزهای درگاه شمالی در محوطه به چشم می‌خورد که بر این جرز یکی از مهمترین نشانه‌های محوطه پاسارگاد و تنها سنگ نگاره سالم موجود در مجموعه، “نقش انسانی با چهاربال در حال نیایش” دیده می‌شود.

برج سنگی

برج سنگی

برج سنگی که یکی از زیباترین بناهای مجموعه پاسارگاد به شمار می‌رفته است، بنایی چهار گوش است که امروز تنها یک دیواره از آن باقی مانده است. این برج با ارتفاعع ۱۴ متری بر روی سکوی سه پله‌ای قرار دارد. درباره کاربرد این برج که تاریخ ساخت آن به نخستین سال‌های تاسیس امپراتوری هخامنشی می‌رسد روایات مختلفی بیان شده است. گروهی آن ررا مقبره کمبوجیه، پسر کوروش می‌دانند و برخی از آن به عنوان آتشکده و نیایشگاه یاد می‌کنند اما در این میان برخی نیز برج سنگی را محل نگهداری اسناد و مدارک مهم دولت هخامنشی بیان کرده‌اند. نمونه مشابه معماری برج سنگی در بنایی با نام کعبه زرتشت درمحوطه نقش رستم به چشم می‌خورد که از این بنا الهام گرفته است.

تل تخت

تل تخت

تل تخت یا تختگاه، محل ساخت ارگ سلطنتی پاسارگاد است که به دستور کوروش از ماهرترین معماران و سنگ‌تراشان زمان برای ساخت آن به کار گرفته شد. اما کوروش قبل از ساخت کامل این بنا از دنیا رفت. داریوش بزرگ حدود ۸ سال بعد از مرگ کوروش تغییراتی را در نقشه اولیه آن اعمال کرد که یکی از این تغییرات ساخت دژ یا گنج‌خانه به جای دو پلکان بزرگ ارگ بود. این دژ تا ۵۰ سال پس از فروپاشی حکومت هخامنشی به عنوان پادگان سربازان مقدونی- یونانی مورد استفاده قرار گرفت.

محوطه مقدس

محوطه مقدس

در قسمت شمال غربی مجموعه پاسارگاد، با گذر از تپه ماهورها، محوطه‌ای به چشم می‌خورد که در آن  دو سکوی شمالی و جنوبی با ارتفاع حدود دو متر وجود دارد. برای این محوطه که با عنوان محوطه مقدس شناخته می‌شود، کاربردهای مختلفی بیان شده است. تحقیقات انجام شده حاکی بر آن است که سکوها را به‌عنوان آتشدان در مراسمات مذهبی استفاده می‌‌کرده‌اند.این ساختار دارای پنج طبقه بوده که طبقه‌های یکم تا چهارم از سنگ لاشه و طبقه پنجم از خشت ساخته شده‌است. با توجه به بررسی‌ها و مطالعات انجام شده می‌توان نتیجه گرفت که این ساختار در ارتباط با آتشدان‌های سنگی و جهت اجرای مراسم قربانی یا تشریفات مذهبی ساخته شده‌است.

سکوی شمالی شکل مکعب مربعی ساده ای دارد و سکوی جنوبی به صورت مکعبی با ۸ پله ساخته شده است. این سکوی پله دار روی یک جفت آتشدان سنگی قرار گرفته اند و بر بالای آن آتشدان‌هایی به چشم می‌خورد.

مصالح به کار رفته در مجموعه پاسارگاد

برای ساخت این بنای تاریخی ارزشمند از مصالح مختلفی به کار رفته است اما عمده مصالح به کار رفته در آن سنگ، آجر، خشت خام و چوب است.

از چوب بیشتر برای پوشاندن در و سقف استفاده می‌کردند. خشت خام کاربری پر کردن دیوارها و گاهی لایه گذاری سکوها را داشت. آجرهای موجود در پاسارگاد قرمز رنگ بودند و از ملاتی از جنس قیر طبیعی برای نگه داشتن آنها در کنار هم استفاده می کردند. این نوع ملات ها در معماری عیلامی و آثار تخت جمشید نیز به کار رفته است . سنگ‌های مورد استفاده در پاسارگاد تنها به یک نوع محدود نمی‌شود و مجموعه از سنگ‌ها را از قبیل سنگ آهکی سفید رنگ، سنگ کبود سخت و سیاه مرمرین در بر می‌گیرد.

چرا به این مجموعه تاریخی، پاسارگاد می‌گویند ؟

نظریه‌های متفاوتی در مورد نام پاسارگاد وجود دارد و باستان‌شناسان و زبان‌شناسان نظریه‌های مختلفی درباره نام این مجموعه بیان کرده‌اند. برخی براین باورند که پاسارگاد در اصل پارسه کرت یا پارسه گرد به معنای شهر پارس بوده است؛ چرا که گراد، گورد و گرد در زبان به معنی شهر است. هرودوت مورخ یونانی در نوشته‌های خود، از این شهر با اسم پازارگاد یاد کرده و گتزیاس نیز  در کتاب خود از نام “پرسیکا” استفاده کرده است.

از طرف دیگر برخی هم می‌گویند که به پاسارگاد ابتدا پارس کاده به معنای تخت پارس گفته می‌شد و به مرور زمان به پاسارگاد تبدیل شد. برخی نیز بر این عقیده هستند که پاسارگاد شکل یونانی شده واژه هخامنشی “باتراکاتاش” است، نامی که در لوح‌های تخت جمشید به صورت متعدد به چشم می‌خورد.  در نظریه دیگری اما توضیح داده شده که نام پاسارگاد به معنی نیکان روزگار است و در اصل چیزی شبیه به “پسرگد” بوده اما رابطه‌ای میان این نام و واژه “پارس” وجود ندارد.

معیارهای ثبت جهانی مجموعه پاسارگاد

پاسارگاد اولین نشانه مشهود معماری سلطنتی هخامنشی است. این پایتخت هخامنشی را کوروش بزرگ با همکاری مردمان گوناگون امپراتوری هخامنشی ساخت. این کار به عنوان یک مرحله بنیادی در تحول هنر و معماری کلاسیک ایران شناخته می‌شود. محوطه باستان شناختی پاسارگاد با وجود کاخ‌ها، باغ‌ها و آرامگاه کوروش، شاه ایران، یادواره‌ای از تمدن هخامنشی است.

مجموعه چهارباغی پادشاهی که در پاسارگاد قرار داشت، نمونه‌ای عالی از این گونه معماری‌ها بوده است و به عنوان پایه و اساس این شکل از معماری و طرح ریزی در آسیای غربی آن دوران شناخته می‌شود. بر همین اساس این مجموعه ارزشمند در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

سخن پایانی

مجموعه پاسارگاد یکی از شاهکارهای تاریخ است که در نزدیکی شهر زیبای شیراز قرار گرفته است. هر زمان به شهر شیراز، مهد شعر و ادب سفر کردید حتما از این مجموعه ارزشمند دیدن کنید.

شما تا کنون به شیراز سفر کرده‌اید؟

آیا مجموعه پاسارگاد را از نزدیک دیده‌اید؟

کدامیک از آثار تاریخی این مجموعه نظر شما را جلب کرده است؟

تجربیات سفر خویش را با ما در میان بگذارید.

منبع
safarzonwikipediakarnaval
برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن