سفر به «بابل»؛ شهر میترای بزرگ

میان شهرهای زیبای ایران این بار برای سفر، شهرستان «بابل» را انتخاب می‌کنیم. شهرستانی زیبا و معطر به بوی بهار نارنج در استان مازندران که گشت و گذار در آن هم برای علاقه‌مندان به تاریخ بسیار جذاب است و هم روح لطیف عاشقان طبیعت را سیراب می‌کند.

در این گشت وگذار روستاهای بابل نیز جایگاه ویژه‌ای دارند چرا که بسیاری از جاذبه‌های ناشناخته را در دل خود جای داده‌اند. با ما همسفر شوید تا در یک نگاه برترین مکانهای شهرستان بابل را بشناسیم و برای سفری جذاب خود را آماده کنیم.

مختصری در مورد شهرستان بابل

بابل دومین شهر پر جمعیت در استان مازندران است. این شهر از شمال به بابلسر و فریدونکنار، از شرق به قائمشهر و سوادکوه، از غرب به آمل و از جنوب به رشته کوه البرز و فیروزکوه منتهی می‌شود.

بسیاری از محققین معتقدند بنای این شهر بعد از اسلام گذاشته شد و نام آن مامطیر بوده است. بعضی از محققین نیز بر این باورند که در گذشته و در پیش از اسلام شهری به نام مه میترا یا میترای بزرگ وجود داشته که مردم آن زرتشتی بودند و آتشکده‌ای بزرگ در این شهر وجود داشت.

بعدها با ورود اسلام، نام این شهر به مامطیر تغییر یافت. با گذر زمان در دوره مرعشیان، به دلیل رونق کسب و کار، نام این منطقه از مامطیر به بارفروش ده تغییر داده شد و در دوره افشاریه ده آن برداشته شد و بارفروش نام گرفت. سرانجام در دوره پهلوی اول نام این شهر از بارفروش به «بابل» تغییر یافت. بابل نیز به معنای مکانی است که آب فراوان در آن جاری است.

این شهرستان جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و مذهبی فراوانی دارد که به تعدادی از آنها خواهیم پرداخت.

کاخ سلطنتی بابل

در باغ مصفایی در جنوب بابل و در محل فعلی دانشکده علوم پزشکی بابل، کاخی وجود دارد که از یادمانهای عصر پهلوی است. این بنا عمارتی دو طبقه با اتاقها و سالنهای متعدد و گچبری‌های بسیار زیباست. در غرب محوطه کاخ، برج دوطبقه هشت ضلعی قرار دارد که همزمان با کاخ سلطنتی بابل بنا شده است. این کاخ و برج پیرامون آن در سال ۱۳۵۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیدند.

کاخ سلطنتی بابل در حال حاضر در اختیار دانشکده علوم پزشکی قرار دارد.

موزه بابل

اگر جزو علاقه مندان به تاریخ هستید از دیدن موزه مردم شناسی بابل غافل نشوید. این موزه در بنایی به جای مانده از عصر پهلوی برپا شده و شامل سه بخش باستان شناسی، مردم شناسی و یادمانهای چوبی است. در بخش باستان شناسی می توانید به تماشای آثاری از پیش از تاریخ تا دوره اسلامی بنشینید. در این بخش کهنترین پولها و سکه‌ها از عصر هخامنشی تا دوره قاجار را می ‌توان دید و از تماشای قرآنهای نفیس خطی لذت برد.

در بخش مردم شناسی نیز وسایل روزمره و مورد نیاز مردم شمال ایران به نمایش درآمده است. این بخش اطلاعات بسیار با ارزشی از فرهنگ مردم این منطقه به دست می‌دهد.

پوشاک مردم مازندران و گیلان، صنایع دستی گوناگون چون چادرشب بافی و هنر مردان و زنان ترکمن صحرا به همراه و گوشه‌ای از سنت‌های زیبای عروسی، در این بخش از موزه چشمان مشتاقان را سیراب می‌کند.

در بخش یادمان‌های چوبی، همانطور که از نامش پیداست می توان با آثار ارزشمند چوبی چون در و پنجره‌های منبت کاری شده آشنا شد. در این سالن صندوق مزار امامزاده‌ای از سواد کوه وجود دارد که از قدیمی ترین آثار این بخش است. سالن یادمانهای چوبی با قهوه خانه و داروخانه‌ای سنتی تکمیل شده است. این موزه در حوالی  میدان ولابت قرار دارد.

پل محمد حسن خانی

پل محمد حسن خانی یکی از جاذبه‌های تاریخی شهر بابل است که بر طبق منابع در گذشته چوبی بود و محمود غزنوی و یارانش با دشواری توانستند از این پل عبور کنند. بعدها به دستور حاکم طبرستان پلی از خشت و گل جایگزین این پل چوبی می‌شود. سرانجام در قرن دوازدهم محمد حسن قاجار که نیای آقا محمد خان بود پل آجری عظیمی به جای آن برپا می‌کند.

این پل تا سالها تنها مسیر ارتباطی بین بابل، آمل، تهران و روستاهای اطراف بود.

پل محمد حسن خان که با ملات ساروج و سفیده تخم مرغ ساخته شده ۱۴۰ متر طول و شش متر عرض دارد و شش چشمه اصلی و دو فرعی ساختار آن را تشکیل داده است.

این پل دو سوی رودخانه بابلرود را به هم متصل کرده است و در سال ۱۳۵۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

بیشتر بخوانید:

«آمل»؛ شهر هزار سنگر

حمام صبوری

این حمام یکی از جاذبه‌های تاریخی در شهر بابل است که در گذشته متعلق به کلیمی‌های ساکن در بابل بوده و در میان اثار باقی مانده از این اقلیت مذهبی در شهر بابل، این بنا نسبتا سالم برجای مانده است.

این حمام را فردی به نام صبوری از کلیمی‌‌های مقیم بابل خریداری کرد و مرمتهای لازم را روی آن انجام داد. حمام صبوری وسعت زیادی نداشته و نورگیرها، دیوارهای قطور و سقف گنبدی شکل آن از درون مورد توجه بازدید کنندگان است. از عمر این بنا حدود  ۱۴۰ سال می‌گذرد و در محله مراد بیک می‌توان آن را دید.

حمام میرزا یوسف

حمام میرزا یوسف نیز یکی دیگر از آثار تاریخی شهر بابل است که برخی آن را متعلق به دوره فتحلیشاه قاجار دانسته و عده‌ای نیز معتقدند که در دوره صفوی احداث شده است.

بر سردر حمام دو کتیبه منظوم به چشم ‌می‌خورد که نام بانی، تاریخ ساخت و ویژگی‌های بنا بر روی آن نوشته شده است.

متاسفانه قسمتهایی از این حمام تخریب شده و قسمتهایی از آن با تغییر کاربری مورد استفاده است. این حمام نیاز به مرمت و بازسازی دارد تا دوباره روح زندگی در آن دمیده شده و مورد بازدید علاقه مندان به تاریخ بابل قرار بگیرد. حمام میرزا یوسف در محل تقاطع خیابان امام و ایثار ۱۱ واقع شده است.

تفرجگاه‌ها، جاذبه‌های طبیعی و روستاهای زیبای بابل

شهرستان بابل از طبیعت بسیار غنی و زیبایی برخوردار است و جاذبه‌های بسیاری چون رود، چشمه و آبشارهای بسیاری دارد که هر ساله خصوصا در فصول بهار و تابستان مشتاقان طبیعت را به سوی خود جذب می‌کند.

پارک نوشیروانی

از تفریح‌گاههای زیبای شهر بابل پارکی به نام نوشیروانی است که توسط فردی به نام نوشیروانی از خیرین شهر بابل احداث شده است. این بوستان مصفا در مسیر بابل به امیر کلا قرار دارد و از امکانات مناسبی برای اقامت مسافران برخوردار است. استخر برای قایقرانی‌، زمین‌های وسیع برای فعالیتهای ورزشی، شهربازی برای کودکان و امکانات ورزشی برای بانوان به همراه مسجد و سرویس‌های بهداشتی از امکانات این بوستان سرسبز و زیباست.

پارک نوشیروانی حدود هفت هکتار وسعت دارد و در فصل تابستان و روزهای تعطیل میزبان گردشگران بسیاری است.

آبشار شی الیم

این آبشار یکی از زیباترین آبشارهای شهرستان بابل است که در روستای گاوزن از توابع بند پی قرار دارد. این آبشار در دل طبیعت بسیار زیبایی پنهان شده و زیبایی آن خصوصا در فصل پاییز گردشگران بسیاری را راهی این روستا می‌کند. دره‌ای که آبشار در ان جاری است در شرق روستا قرار دارد.

آبشار دراز کش

اگر اهل آبشار نوردی هستید، حتما آبشار دراز کش بابل را در برنامه خود قرار دهید. این آبشار در میان طبیعت زیبای بند پی شرقی پنهان شده است. آبشار درازکش در ارتفاع ۳۶۰ متری از سطح دریا واقع شده و در حدود هفت متر ارتفاع دارد. اب این آبشار درون حوضچه‌ای نسبتا بزرگ جمع شده و به صورت رود در دل جنگلهای انبوه بابل جاری می‌شود.

 آبشار دراز کش در فصل پاییز و بهار بسیار پرآب است اما در زمستان حجم آب آن به کمترین میزان می‌رسد. بیشترین میزان بازدید از این ابشار در فصول بهار و تابستان است. پاییز این منطقه نیز فراموش نشدنی است.

آبشار هفتگانه تیرکن

آبشار هفت گانه تیرکن یکی از قشنگ ترین جاذبه‌های استان مازندران است که در مرز میان شهرستان بابل و سوادکوه در میان جنگل‌های انبوه لفور قرار دارد. این آبشارها در نزدیکی روستای تیرکن واقع شده‌اند.

آبشار هفتگانه همان طور که از نام آن پیداست مجموعه‌ای از هفت آبشار کوچک و بزرگ است که در نهایت به بلندترین آبشار که حدود نه متر ارتفاع دارد ختم می‌شود. در پایین دست این آبشار حوضچه‌ای وجود دارد که زیبایی آن را دو چندان کرده است. دیدن این آبشارها نیازمند آمادگی بدنی و حدود دو ساعت پیاده روی در شیب جنگل است.

روستای قرآن تالار

یکی از روستاهای زیبای شهرستان بابل روستایی به نام قرآن تالار است. این روستا در فاصله ۳۰ کیلومتری از شهر بابل و در جاده گنج افروز قرار دارد. این روستا شالیزارهای سرسبز و باغهای مرکبات بسیاری دارد و غالب شغل مردمان ان کشاورزی، دامداری و باغداری است.

از جاذبه‌های این روستا عبور رودخانه پرآب بابلرود از میان روستاست که جذابیت بسیاری به آن بخشیده است. در این روستا چشمه‌ای به نام گراو وجود دارد که بسیار مناسب برای بیماری های پوستی است. مردم در گذشته در کنار این چشمه با استفاده از چوب های جنگلی آتش روشن کرده و پس از گرم کردن سنگ های اطراف آنها را به داخل چشمه می‌ریختند و با این کار هم آب چشمه را گرم کرده و هم آن را ضد عفونی می‌کردند و سپس از آب چشمه برای درمان بیماریهای پوستی استفاده می‌کردند.

در این روستا سقانفار بسیار زیبایی متعلق به دوره قاجار نیز وجود دارد که به عنوان یکی از میراث ملی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

روستا و سد شیاده

روستای شیاده روستای تاریخی و زیبای دیگری است که در بخش بند پی غربی بابل قرار دارد. از مرکز شهر بابل تا این روستا حدود ۳۳ کیلومتر است.

در حاشیه روستای شیاده جنگلهایی انبوه و سرسبز وجود دارد که مکان مناسبی برای طبیعت گردی و فارغ شدن از محیط زندگی شهری است.

در حوالی این روستا سدی به نام سد شیاده وجو دارد که از جاذبه‌های اصلی این روستاست. دریاچه نیلگون آن با انعکاس جنگلهای سرسبز اطراف جلوه خارق العاده ای از طبیعت این منطقه را پیش چشمان مشتاقان به نمایش می‌گذارد. در این روستا دو سقانفار قدیمی وجود دارد که حدود یک قرن و نیم از تاریخ ساخت آنها می‌گذرد. این دو بنا در حیاط تکیه تاریخی شیاده جا خوش کرده‌اند.

مزار آقا سید یوسف نیز از نوادگان امام سجاد (ع) از اماکن مذهبی و محبوب ساکنین روستای شیاده است.

روستا و آبشار شیخ موسی

روستای شیخ موسی با بافت زیبای مسکونی و آبشار چشم نواز خود یکی از جاذبه‌هایی است که هر ساله جاذب گردشگران بسیاری از نقاط مختلف ایران است. این روستای ییلاقی طبیعت زیبا و بافت کهنی دارد و در بخش بند پی بابل واقع شده است. از مرکز بابل تا روستای شیخ موسی حدود ۷۰ کیلومتر است.

وجود آستان مقدس امامزادگان عبدالله و حاج شیخ موسی و تقرب و ارادت بومیان باعث شده تا افراد زیادی برای طلب حاجت و رفع گرفتاری راهی این روستا شوند.

روستای شیخ موسی، آبشار بسیار زیبای به همین نام دارد. ارتفاع اصلی آبشار حدود ۱۸ متر است و در ارتفاعی بیش از ۱۶۰۰ متر از سطح دریا واقع شده است. همین ارتفاع زیاد باعث شده در هنگام برودت هوا در فصل زمستان بخشهایی از این ابشار یخ بزند و مناظر خارق العاده‌ای ایجاد شود. اگر زمستان را برای دیدن این آبشار برگزیدید از تجهیزات ایمنی غافل نشوید.

تپه های پوشیده با مخمل سبز، تصاویر چرای دامها و خانه‌هایی با سنگ و چوب از مناظری است که دیدن آن هر گردشگری را بر سرذوق می‌آورد.

روستای لدار

یکی دیگر از روستاهای دیدنی شهرستان بابل که در بخش بند پی شرقی قرار دارد روستای لدار است. فاصله این روستا تا شهر بابل حدود ۲۵ کیلومتر است. جنوب این روستا با پوششی از جنگل احاطه شده و زمین‌های جلگه‌ای و هموار، مرکز و شمال روستا را پوشش داده‌اند.

عبور سه رودخانه از میان روستا طبیعت سرسبز و زمین‌های حاصلخیزی را برای این مکان به ارمغان آورده است.

روستای لدار سقانفاری کهن دارد که از دوره قاجار به یادگار مانده است. زیارتگاه شاه رضا نیز از مکانهایی است که هر ساله زوار بسیاری برای زیارت و گرفتن حاجات مهمان این روستا می‌شوند. ساختمان این امامزاده کاهگلی است و درب قدیمی کهنی دارد که دارای ارزش تاریخی بوده و به صورت قاب گرفته آن را در کنار ضریح قرار داده‌اند.

امامزاده دیگری نیز با نام  سید حسنی به فاصله کمی از جاده لدار به شاهرضا قرار دارد که عبور رودخانه از کنار آن و امکانات نسبتا مناسب این مکان را به یکی از تفرجگاههای روستائیان تبدیل کرده است.

یک زمین ورزشی بزرگ و چشمه پرآب کنار آن نیز  ازجاذبه ‌های طبیعی-ورزشی این روستاست.

روستای آری

در بخش بند پی شرقی شهرستان بابل و در دهستانی به نام فیرزوجاه روستای توریستی دیگری وجود دارد که به ان روستای آری می‌گویند. از جاذبه‌های این روستا چشمه پرآبی است که تنها چشمه آب معدنی روستاهای منطقه بوده و اب آن از خواص درمانی بالایی برخوردار است. آب این چشمه دارای ترکیبات گوگردی است و برای بیماریهای پوستی، رماتیسم و دردهای مفصلی بسیار مفید است.

آب این چشمه که در گویش محلی به آن ازرو می‌گویند ۳۷ درجه سانتیگراد گرما دارد و عمق استخر آن بین ۱۴۰ تا ۱۶۰ سانتی متر است. مردم این روستا باور جالبی در مورد این چشمه دارند. آنها معتقدند در انتهای این چشمه ماری با تاج سبزرنگ زندگی می‌کند. اگر فردی ناپاک به به این چشمه وارد شود او را از پای درخواهد آورد.

ترکیب متضاد سقانفاری کهن با مسجد نوساز روستا نیز از دیگر دیدنی‌های روستای آری است.

مساجد و اماکن متبرکه بابل

مسجد جامع بابل

درمیان شهر بابل مسجد جامع کهنی وجود دارد که در دوره‌های مختلف تاریخی مورد بازسازی و مرمت قرار گرفت . برخی از منابع کهن ساخت آن را به مازیاربن قارن نسبت می‌دهند.

این بنا در دوره صفوی بازسازی شد. در دوره قاجار بر اثر زلزله ویران شد و مجددا در دوره فتحعلی شاه بنا شد.

مسجد جامع بابل دارای دو سردر ورودی است که آیات و عباراتی بر خشت‌های کاشی آن به چشم می‌خورد. صحن مسجد شرقی غربی است که شبستانها و ایوانهایی گرداگرد آن قرار دارد. داخل شبستان محرابی قدیمی وجود دارد که با گچبری و کاشیکاری‎‌های زیبایی مزین شده است.

نام این بنا در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

بقعه درویش فخرالدین

یکی دیگر از جاذبه‌های مذهبی بابل بقعه‌ای است که به درویش فخرالدین شهرت دارد. این بقعه متعلق به یکی از سادات مرعشی است که در روستای موزیرج قرار دارد.

بنای این ارامگاه مدور است و گنبدی شش وجهی بر بالای آن قرار دارد که از داخل مدور است. بخش هایی از بنا با کاشی فیروزه‌ای و قسمت‌هایی از ان با آجر کاری برجسته مزین شده است. تاریخ دقیق بنا به درستی مشخص نیست اما احتمالا به قرن نهم هجری تعلق دارد.

 تکیه مراد بیک

یکی دیگر از آثار مذهبی شهرستان بابل تکیه مراد بیک است که از دوره قاجار بر جای مانده است. این تکیه با قدمتی بیش از دو قرن همچنان به عنوان یکی از اصلی ترین مکانها برای پرپایی مراسم عزاداری امام حسین (ع) مورد استفاده است. در ساخت این بنا از معماران و کارگران اصفهانی استفاده شده است.

این بنا یک طبقه بوده و سقفی مرتفع و سفالی دارد. در ساخت آن از آهن استفاده نشده و نمای بنا کاملا چوبی است و چهار جرز آجری با نقش سرو این بنا را به سه قسمت تقسیم کرده است.

بانی این تکیه فردی به نام مراد بیک از خیرین دوره قاجار بود. برادر وی نیز از بنیانگزاران مسجد کاظم بیک بود. نام این تکیه قجری نیز در فهرست اثار ملی ایران به چشم می‌خورد.

بقعه امامزاده قاسم (آستانه)

برای علاقه مندان به گردشگری مذهبی یکی از مناسب ترین مکانها بقعه امامزاده قاسم شهر بابل است. این بقعه در محله آستانه شهر بابل قرار دارد. در مورد نسب ایشان اختلاف نظر وجود دارد. برخی از محققین ایشان را فرزند امام محمد تقی و برخی دیگر ایشان را فرزند امام موسی کاظم (ع) می‌دانند. امروزه این امامزاده در میان شهربابل قرار دارد و در سفرنامه شرق شناسانی چون رابینو یاسنت لویی، ملگنوف و … از این بنا یاد شده است.

بقعه امامزاده قاسم (ع) متعلق به فرن نهم هجری است و به بنای آستانه نیز شهرت دارد. فضای بقعه آجری و مستطیل شکل است و گنبدی هرمی شکل بر فراز آن نصب شده است. دو صندوقچه چوبی نفیس در میان بقعه وجود دارد که یکی از آنها توسط احمد نجار ساروی ساخته شده است. بر اساس گفته‌ها صندوق کوچک نیز آرامگاه بانی این بناست. این مجموعه از امکانات مختلف رفاهی برای زائران برخوردار است.

بازار محلی

پنجشنبه بازار بابل

اگر در سفر، خرید کردن برای شما جایگاه ویژه‌ای دارد از پنجشنبه بازار شهر بابل غافل نشوید. این بازار یکی از کهنترین و قدیمی ترین بازارهای بابل است  و حدود ۲۵۰ سال قدمت دارد. پنجشنبه بازار در محدوده حصیر فروشان، سید زین الدین و سرحمام میرزا یوسف برپا می‌شود و  انواع محصولات بومی و محلی را می‌توان در آن یافت.

غذاهای محلی بابل

غذاهای محلی بابل تقریبا مشابه با دیگر غذاهای محلی در استان مازندران است. اما این شهر یک غذای شاخص دارد که به آن شامی بابلی می‌گویند. شامی بابلی یکی از خوشمزه ترین غذاهای این شهر است که با سبزیجات معطر و گوشت گوسفندی تهیه می‌شود. این غذا را می‌توانید در رستورانهایی که غذای محلی سرو می‌کنند سفارش دهید.

جشنواره‌های محلی

یکی از جشنواره‌هایی که هر سال در این شهر برگزار می‌شود جشنواره بهار نارنج است که هر ساله در نیمه اردیبهشت ماه به همت سازمان میراث فرهنگی و در بوستان نوشیروانی با مراسم و آیینی زیبا برگزار می‌شود. بازارچه توزیع غذاهای بومی و محلی، جشن و موسیقی و اجرای برنامه‌های سنتی از فعالیت‌های این جشنواره است.

اقامت در شهر بابل

در شهر بابل هتل‌ها و اقامتگاههای گوناگونی برای هر بودجه و سلیقه وجود دارد. اگر قصد اقامت در هتل‌های داخل شهر را دارید هتل رضا در میدان هفده شهریور، هتل مرجان جنب میدان کشوری، هتل نگین بابل در شهر مرزیکلا و هتل باغ سرهنگ بابل در پارک جنگلی بزچفت گزینه‌های مناسبی برای اقامت هستند.

کلبه عادل

در روستاها نیز اقامتگاههای بومگردی متعددی چون کلبه عادل در روستای تیرکن، اقامتگاه بومگردی کیمه در روستای سید کلا و اقامتگاه دیوا در روستای دیوا ملکشاه وجود دارد که اقامت در انها تجربه دلپذیری از لمس زندگی روستایی را برای گردشگران به دنبال خواهد داشت.

مائده معیری
دانش آموخته ایرانشناسی، عاشق سفر و قلم